كلمهء 31
صدر المتألهين در شرح اصول كافى در مقام ابتهال از فياض متعال ، توفيق فهم كلمات آل پيغمبر - عليهم السلام - را مسئلت مىنمايد . و در مقام ابتهاج در تعليقهاش بر فصل هفتم مسلك خامس اسفار در اتحاد عقل و عاقل و معقول گويد :
كنت حين تسويدى هذا المقام بكهك من قرى قم ، فجئت زائرا لبنت موسى بن جعفر - عليهما السلام - منها ، و كان يوم جمعة ، فانكشف لي هذا الأمر بعون اللّه تعالى .
تاريخ آن انكشاف و افاضه در ضحوه روز جمعه هفتم جمادى الأولى سنه يكهزار و سى و هفت از هجرت بود ، و از عمر صدر المتألهين پنجاه و هشت سال قمرى گذشته بود ، چنان كه در تعليقه ديگرش بر همان فصل ياد شده فرمايد :
تاريخ هذه الإفاضة كان ضحوة يوم الجمعة سابع جمادى الأولى لعام سبع و ثلاثين و الف من الهجرة ، و قد مضى من عمر المؤلف ثمان و خمسون سنة .
من اين دو تعليقه را از نسخه اسفارى كه در تملّك دارم نقل كردهام .
كلمهء 32
فصل چهاردهم مرحله ششم اسفار ، « 1 » و همچنين فصل دوم قسم اول فن چهارم مباحث مشرقيه « 2 » ، و نيز مسأله بيست و ششم مقصد اول شوارق « 3 » ، در اين مطلب سامى است كه استناد معلول واحد شخصى به دو علت مستقل - يعنى به علل متعدد مستقل - مستحيل است ؛ ولى استناد معلول واحد نوعى بدانها جائز است . و اين مطلبى حق و مبرهن است .
محقق طوسى در اوائل منطق تجريد پس از بيان اقسام تقدم و تأخر پنجگانه در
هامش
( 1 ) - « اسفار » ج 1 ، ص 162 ، رحلى ، چاپ سنگى .
( 2 ) - « المباحث المشرقيه » ج 1 ، ص 468 ، چاپ اول .
( 3 ) - « شوارق » ج 1 ، ص 91 - 92 ، مقصد اول ، چاپ اول .