انواع با آن خصوصياتى كه از حكماء الهى نقل شد مورد قبول علامه نيست .
6 - در بحث قوه و فعل و ارجاع آن به ثابت و سيال و مسئله حركت بهويژه حركت جوهرى مطالبى نغز دارند كه برخى از آنها استنباط ظريفى از كتابهاى صدر المتالهين و بعضى از آنها اجتهاد عميقى است بر پايهء حركت جوهرى ، گرچه مورد قبول ملاصدراء قرار نگرفته بود ، حضرت علامه مىفرمود :
بنيانگذار حركت جوهرى گرچه تحول بنيادين در بسيارى از مسائل فلسفى ايجاد كرد ولى به تشريح همهء ابعاد و طرح تمام فروع و نتايج آن نپرداخت .
نمودارى از ثمرات گرانقدر حركت جوهرى كه مورد تحقيق مبسوط حضرت استاد بود ولى برخى از آنها كاملا مورد عنايت بزرگ حكيم اماميه مرحوم ملاصدرا قرار نگرفت يا آنكه مورد نقد و رد آن حكيم متاله واقع شده بود ذيلا اشاره مىشود :
اول - جسم بنابر حركت جوهرى داراى « 1 » چهار بعد است نه سه بعد . زيرا گذشته از طول و عرض و عمق داراى بعد چهارم مىباشد به نام زمان كه در خارج متن حركت جوهرى اوست و پيوند بين زمان و حركت و مسافت همانند پيوند جنس و فصل
پاورقی
( 1 ) - حاشيه صفحه 140 از ج 3 اسفار