كنند به دوش مىكشد .
/ 293 اين آيه تأكيد مىكند كه خداى حقيقى يعنى خداى يكتاست كه مىتواند مردگان را زنده كند ولى اين خدايان پندارى چنين كارى توانند كرد ؟ يا آيا كسى مىتواند چنين ادعايى نمايد ؟ . هرگز . آنان را مىبينى كه در لحظات نياز از ضعف و ناتوانى خود سخن مىگويند . حتى نمرود كه يك بار اعتراف كرد كه مىتواند زنده كند و بميراند وقتى ديد آتشى را كه براى سوزانيدن ابراهيم افروخته است ، رو به خاموشى نهاد و براى ابراهيم سرد شد : گفت هر كس مىخواهد براى خود خدايى انتخاب كند بايد مثل خداى ابراهيم باشد . همچنين وقتى با ابراهيم محاجه كرد و ابراهيم گفت : خداى من آفتاب را از مشرق بر مىآورد تو از مغرب برآور ، حيران و بهتزده فروماند .
هر چه در آسمانها و زمين است از خرد و كلان دليل است بر وحدت خداوندى در تمام عالم وجود . نظم و دقتى كه در جهان ملاحظه مىكنيم دليل است بر اين كه بيش از يك خدا وجود ندارد كه همهء موجودات مطيع امر و ارادهء او هستند .
امام على ( ع ) مىفرمايد : اگر به ديدهء عبرت بنگرى دانى كه آن كه آفريدگار مورچه است همان كسى است كه آفريدگار يك نخل بلند است . آرى نظامى كه بر حيات يك مورچه حاكم است همان نظامى است كه بر حيات يك نخل حاكم است . و همانگونه كه جسد مور ضعيف را غذا مىرساند تمام اجزاء آن نخل را هم آب و غذا مىرساند .
أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ
آيا در زمين خدايانى برگزيدهاند كه مردگان را از گور برانگيزند ؟ » بدين گونه اين آيه انديشهء وحدت خدا را در زندگى عملى ما بيان مىدارد .
پيش از اين گفتيم كه توحيد خداى تعالى توحيدى حقيقى است و اعتقاد به آن يكى از بارزترين عواملى است كه انسان را به / 294 تحمل مسئوليت در زندگى وامىدارد .
[ 22 ]
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
اگر در زمين و آسمان