ايمانى كه در واقعيت زندگى او اثر بگذارد و او را ملزم به انجام احكام دينى از روى جديت و عزم و اراده باشد . آرى ، يكى گرايش به اسرافى است نهفته در جان كه پيوسته او را به زيادت طلبى وامىدارد و به سوى رذايل مىكشاند . در حالى كه تمسك به دين موجب صبر و تحمل و فداكارى است . همين است كه خداى تعالى مىفرمايد :
وَ كَذلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَ لَمْ يُؤْمِنْ بِآياتِ رَبِّهِ
اين چنين اسرافكاران و كسانى را كه به آيات پروردگارشان ايمان نمىآورند ، جزا دهيم . » انسانى كه مىخواهد از سختيهاى زندگى با عدم توجه به آيات بگريزد در آخرت مواجه با عين صعوبات و مشقتها مىشود . كه دو صفت بزرگ پيدا كردهاند يكى شدت و يكى امتداد . آن چنان امتدادى كه مىتوان گفت جاويداناند .
وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَ أَبْقى
« هر آينه عذاب آخرت سختتر و پايدارتر است . » [ 128 ]
أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى
آيا همهء مردمى كه پيش از اين در مساكن خويش راه مىرفتند و ما همه را هلاك كرديم ، سبب هدايت اينان نشدهاند ؟ اينها نشانههايى است براى خردمندان . » كسى كه پند نمىگيرد ، يا خطر را احساس نمىكند و خود را از مكر خدا در امان مىداند ، يا آن كه دلش سخت شده و عبرتها را در آن اثرى نيست . و حال آن كه تنها خردمندان هستند كه از روزگار عبرت مىگيرند .
/ 253 [ 129 ]
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى
اگر نه سخنى بود كه پروردگارت پيش از اين گفته و زمان را معين كرده بود ، عذابشان در اين جهان حتمى بود . » يعنى اين سخن كه خدا پيش از رسيدن قيامت از تأخير عذاب سخن گفته ، اگر نه چنين بود خداوند در حال عذابشان مىكرد . رحمت خداوندى چنين اقتضا مىكند كه فرصتى دهد تا مردم توبه كنند و به هدايت دست يابند . پس در عقوبت