اين گفتار نلينو بسيار استوار است . لفظى بدين كوتاهى و شيوايى و مشهور و معروف در كتب علمى ، و سائر و دائر در ألسنه علماى فلكى ، و رائج و دارج در محاورات همگى به نام فلك را چرا به اصطلاحات ديگر تبديل كنيم و يا تغيير دهيم .
لطيفهاى قرآنى در سير دورى كواكب : قرآن كريم سير كواكب را چنين تعبير فرمود :
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
« 1 »
كُلٌّ فِي فَلَكٍ
از دو طرف
كُلٌّ فِي فَلَكٍ
است كه در اشارت به حركت استدارى و سير دورى كواكب تعبيرى شگفت است . چنانكه در سورهء مؤمن قرآن ، خداى سبحان ذات خود را چنين ستوده است :
رَفِيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ
« 2 » كلمه مباركهء « رفيع » به حساب جمل ابجدى « 360 » است ، محيط دائره به 360 قسم متساوى قسمت مىشود ، و هر قسم را درجه مىنامند و جمع آن درجات است كه رفيع الدرجات است .
علاوه اينكه كلمه « رفيع » ايمائى بر افلاك برافراشته اجرام علوى - كه همان مدارات آنهايند - دارد ، همانگونه كه در آيه ديگر فرمود :
اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها
« 3 »
مزيدا اينكه مراد از
يَسْبَحُونَ *
چنانست كه طائفهاى از پيشينيان گفتهاند كه سير هر كوكبى در فلكش كه همان مدار اوست مانند سباحت ماهى در آبست . و اين قول را شيخ رئيس در آغاز فصل ششم مقاله نخستين از فن دوم طبيعيات شفاء در آسمان و جهان نقل كرده است « 4 » . بلكه در تفاسير عصرى مثل تفسير مراغى آمده
هامش
( 1 ) . انبياء / 34 .
( 2 ) . مؤمن / 16 .
( 3 ) . رعد / 3 .
( 4 ) . شفاء ، ج 1 ، رحلى ، چاپ سنگى ، ص 174 .