مىشود چنانكه سياه موجب گرفتگى وى چه اين رنگها را اثرى تكوينى در حالات انسان است چنانكه در همان فصل ياد شده قانون بدان اشارتى شده است و در شريعت محمّدى - على صادعها السّلام - براى نمازگزار لباس سفيد مستحب است و سياه آن مكروه . و ارباب سيروسلوك در مكاشفات تمثلى خوبان را غالبا در لباس سفيد مشاهده مىكنند و بدان را سياه . و صريح قرآن كريم است كه
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ * وَ أَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فِيها خالِدُونَ
« 1 » از اين باب است كه شيخ اشراق در حكمة الاشراق گويد :
و لمناسبة النفوس مع النور صارت النفوس متنفّرة عن الظلمات ، منبسطة عند مشاهدة الانوار « 2 » .
اين روى سفيد خوبان و سياه بدان ظهور و بروز ملكات نيكو و زشت آنان در ماوراى طبيعت است كه جزا نفس عمل است و رنگ بدن طبيعى را در آن دخلى نيست .
تازيان مار گزيده را سليم گويند كه تلقين سليم در وى اثر مىگذارد ، كودكان مكتبى يكى پس از ديگرى با القاى حروف عله در وهم استاد تصرف كردند و او را در بستر بيمارى كشاندند و از مكتب رهايى يافتند بدانسان شيرين كه عارف رومى در دفتر سوم مثنوى داستان كرده است :
كودكان مكتبى از اوستاد * رنج ديدند از ملال و اجتهاد
چاره بسيارى از بيماريها تنها دارو نيست ، بلكه تدبير نفسانى طبيب حاذق و
هامش
( 1 ) . آل عمران / 104 و 105 .
( 2 ) . حكمة الاشراق ، ص 464 ، چاپ سنگى .