ماوراى طبيعتاند كه معانى از چندين عالم تنزل كرده است و در هر عالمى به لباسى خود را نشان مىدهد و در عالم ماده عنصرى كه رسيدهاند در اين لباسهاى مخصوص مادى ظاهر شدهاند كه چون از اينجا عروج كنند هر چه به عالم إله نزديكتر مىشوند وحدت آنها قويتر و وجود آنها شديدتر و احاطه وجودى آنها بيشتر مىشود :
ميزان عالم طبيعت چون به عالم امر رسد ؛ نحن الموازين القسط مىگردد ، نفخ اينجا كه به
نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي
برسد نه دهن مىخواهد و نه هوا و نه دميدن ، يد اينجا كه يد اللّه شود ، و جنب اينجا كه جنب اللّه شود ، و ديگر الفاظ به معانى اينجا كه آنجايى شوند همه بدين مثابتاند .
و معناى يك لفظ مطابق طبقات عوالم همه در طول هم قرار گرفتهاند چنان كه در پيش گفتهايم كه معانى قرآن مجيد همه در طول هماند . لوح و قلم و كتاب و كلمه و كلام نيز اين چنينند . رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلّم فرمود : اوتيت جوامع الكلم ، و امام صادق عليه السّلام فرمود : نحن الكلمات التامات و در قرآن كريم فرموده است :
إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ
. « 1 »
إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ
« 2 » ،
قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً
« 3 » ،
ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ
« 4 » ، و عن الصادق عليه السّلام كما فى الصافى او عن امير المؤمنين على عليه السّلام على ما قاله ابن جمهور قدّس سرّه : الصورة الانسانية هى اكبر حجج اللّه على خلقه و هى الكتاب الذى
هامش
( 1 ) . آل عمران / 46 .
( 2 ) . نساء / 172 .
( 3 ) . كهف / 110 .
( 4 ) . لقمان / 28 .