فص 44 [ در تعريف حس بصر و كيفيت ادراك آنست ]
البصر مرآة يتشبح فيها خيال المبصر مادام يحاذيه ، فاذا زال و لم يكن قويا انسلخ .
ترجمه : بصر آيينه اى است كه در آن خيال مبصر مادامى كه مبصر محاذى بصر است منتقش مىشود ، پس اگر مبصر زائل شود و قوى نباشد خيالش نيز از بصر منسلخ مىشود .
بيان : اين فص در تعريف حس بصر و بيان كيفيت ادراك آنست . در نسخه اى تشبح فيها است و لكن صواب همان مختار در متن است چنان كه در سمع فص بعد يتموج است . و خيال به فتح خاء بروزن سحاب به چند معنى آمده است و در اينجا به معنى صورت و شبح شى است . و در نسخه اى انسلخ عنها است بزيادتى عنها كه ضمير راجع به بصر است به لحاظ مرآت بودن آن .
تشريح عين
بدان كه هر يك از حواس پنجگانه ظاهر بواسطه اعصابى بدماغ يعنى به مغز سر متصل است ، و هر چه را كه ادراك كرده اند به مغز سر مى رسانند . و آنان طلايع و جاسوسان مغزند كه در حقيقت از عمال نفس ناطقه ، بلكه از مظاهر آن ، بلكه از شئون و اطوار آنند كه :
النفس فى وحدته كل القوى
وفعلها فى فعله قد انطوى
در ميان اين طلايع قوه باصره و لامسه و به خصوص باصره بيش از