كه در اين جدال غلبه پيدا كردند ، گفتند كه بر روى آنان مسجدى بنا مىكنيم . » در اين جا اندكى درنگ مىكنيم تا به گفتگوى با بعضى از مفسران بپردازيم ، چه واجب است كه ذكر و ياد مؤمن پيوسته در نفوس زنده بماند ، از آن رو كه او نمونه و پيشواى نيكى است ، و قرآن حكيم پيوسته از داستانهاى پيامبران با ما سخن مىگويد و به ستايش آنان مىپردازد تا آنان را به صورت نمونههاى نيك پيشوايى براى نسلهاى متوالى درآورد ، و يكى از آثار مؤمن قبر او است ، و به همين سبب شرعا مستحبّ است كه مؤمن به ديدار و زيارت مقابر برود .
بالاترين عملى كه به آن در گورستان مؤمنان مىپردازيم ، آن است كه در آنجا به عبادت خداوند سبحانه و تعالى بپردازيم ، و قرآن بخوانيم و به ياد مرگ بيفتيم ، و به يكديگر اندرز دهيم ، و ياد مردگان را زنده نگاه داريم ، و به بيان رسالتى كه آنان بر عهده داشتند و به خاطر آن جان خود را فدا كردند بيفتيم و براى خدا نماز گزاريم ، و آيا بهتر آن نيست كه ركعتهايى نماز بخوانيم و پاداش آن را به روان آنان تقديم كنيم ؟
در آن هنگام كه مىخواهيم ميان خودمان و مردگان مؤمن و شهيد شده رابطهاى برقرار سازيم ، آيا عمل خير انجام دادن و نماز گزاردن و دعا كردن و تلاوت قرآن و نظاير اينها بهترين وسيلهء ارتباط نيست ؟ ! البته كه هست و خدا در اين آيه :
الَّذِينَ غَلَبُوا عَلى أَمْرِهِمْ
( كه ظاهرا آنان از مؤمنان بودهاند ) گفتند : بر روى آنان مسجدى بنا كنيم كه در آن به عبادت خدا بپردازيم ، و به ياد قيامت بيفتيم ، و با يكديگر درباره سيرت و روش زندگى آنان سخن گوييم ، و قرآن چنان به ما الهام مىبخشد كه اين كار كارى مشروع است ، بدان سبب كه از آن ياد كرده / 391 و آن را منكر و زشت نشمرده و از آن نهى نكرده است . . . چگونه چنين است ؟
قرآن را بخوانيد و در آن تدبر كنيد ، تا بدانيد كه اين كتاب كه پروردگار حكيم آن را فرستاده است جز به ميزانى دقيق سخن نمىگويد ، و هيچ داستان تاريخى يا عملى را كه پيشينيان انجام داده بودند ، جز براى يكى از دو امر براى ما نقل نمىكند : يكى اين كه از آن نهى كند ، و ديگرى آن كه پرداختن به نظير آن را