تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 229

حقوق مردمان است ، چه داخل در ضمن محترم شمردن قوانين كشور است و هرگز نبايد براى مصلحت شخصى از آنها انحراف حاصل كنيم . ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا - كه اين نيكو است و نتيجه‌اى بهتر و زيباتر دارد . » اين امرى است كه از لحاظ فطرى و اجتماعى نيكو است ، و پايان و عاقبتى نيكوتر دارد ، بدان سبب كه اگر غش و تزوير بر مجتمعى حاكم شود ، بلايى بر سر آن مىآيد كه رهايى از آن امكان ندارد ، و سپس اگر تو به حقوق ديگران تجاوز كنى ، آيا / 231 از آن بيم ندارى كه حقوق خودت نيز سلب شود . [ 36 ] وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ - به دنبال چيزى كه به آن علم ندارى مرو و از آن پيروى مكن . » از امرى پيروى مكن كه از آغاز و انجام آن خبر و آگاهى ندارى . إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا - در برابر شنيدن گوش و ديدن چشم و آنچه بر قلب مىگذرد از تو سؤال مىشود و بايد دربارهء آن پاسخ دهى . » چنان است كه اين آيه دربارهء مسئوليت اندامها و جوارح آدمى كه مىبايستى بنا بر مقياسى صحيح تحرك داشته باشند ، و اين كه قلب انسان نسبت به افكار و انديشه‌ها و پندارها و حسد و كينه و جوارح آدمى در آنچه مىكنند و غيبت و سخن‌چينى و غيره از او صادر مىشود مسئوليت دارد . اين بزرگترين مسئوليت اجتماعى است ، و اگر آدم مؤمن به تراز استوار نگاه داشتن قلب و گوش و چشم خويش در برابر آنچه با ديگر مؤمنان ارتباط پيدا مىكند برسد ، شايستهء آن است كه وارد بهشت شود . [ 37 ] وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً - و در زمين خرامان و از روى تكبر بر ديگران راه مرو . » إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا - هرگز نمىتوانى زمين را بشكافى و به دو پاره تقسيم كنى و نه اين كه در بزرگى به حدّ بزرگى كوه‌ها