بحثى پيرامون « اوتيت جوامع الكلم »
اما لازم است مقدارى در اطراف
« اوتيت جوامع الكلم » « 1 »
كه در عبارت است گفتگو نماييم :
بعضى گفتهاند : مراد از
« اوتيت جوامع الكلم »
قواعد و فقرات كليه مانند
« لا ضرر و لا ضرار » « 2 »
و
« البيّعان بالخيار » « 3 »
است . « 4 »
ليكن فلاسفه و حكما گفتهاند : معناى آن اين است كه من جامع جوامع موجودات هستم ، « 5 » يعنى كمالات تمام موجودات ممكنه به من عطا شده است و او يك موجودى است كه به او جوامع كلم ، يعنى موجودات كه كلمات هستند و جوامع كه عين آن موجودات مىباشند ، به او عطا شده و اضافهء جوامع به كلم اضافهء صفت به موصوف است .
و الحاصل چنان كه گفتهايم : عقل اول - مثلًا - كه درعين وحدت جامع تمام كمالات است اگر نشر و پهن شود تمام نظام عالم است ، بلكه بالاتر از آن است و آن يك موجودى است در حال لفّ كه اگر نشر و بازش كنيم ، تمام نظام عالم است و اين عالم ، نمايش نشر اوست . و اين اعجازى است كه خداوند در موجودات به وديعت گذارده كه آنكه به آخرين درجهء وجود رسيده قابليت دارد به آنجايى كه مبدأش بوده برگردد و آخرين صف نعال وجود را كه هيولى است امكان ترقى تا اولين نقطهاى است كه از آنجا پايين آمده است و در اين عالم ما ، موجودى به عمل آمده كه توانست جامع تمام كمالات عالم باشد و اگر نشر آن امكان داشت همهء حقايق كماليهاى كه در او به نحو اتصال و قرآنيت هست به طور انفصال و فرقانيت بود .
هامش
( 1 ) - عوالى اللئالى ، ج 4 ، ص 120 ، حديث 194 ؛ علم اليقين ، ج 1 ، ص 529 .
( 2 ) - وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 364 ، باب 17 از ابواب الخيار ، حديث 3 - 5 .
( 3 ) - وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 345 ، باب 5 از ابواب الخيار ، حديث 1 - 3 .
( 4 ) - رجوع كنيد به : روضة المتقين ، ج 2 ، ص 111 - 112 ؛ جواهر الكلام ، ج 29 ، ص 311 .
( 5 ) - جامع الاسرار ، ص 294 و 356 ؛ تفسير القرآن الكريم ، صدر المتألهين ، ج 4 ، ص 272 .