تفسير هدايت (فارسى) — صفحه 297

[ 41 ] أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها - آيا هنوز ندانسته‌اند كه ما از اطراف اين سرزمين مىكاهيم . » مراد كاستن از كرانه‌هاى زمين ، يا اهلاك منكران است چنان كه فرمود : « بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ حَتَّى طالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ أَ فَلا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ ؟ » ( انبياء ، 44 ) و يا مرگ علماست ، زيرا چون از شمار آنان كاسته شود رحمت الاهى از مردم زمين رو مىگرداند ، علما به منزلهء كوه‌هاى استوار در زمين‌اند . در اين جا نكته‌اى تفسيرى دربارهء جهان هستى نيز به نظر مىرسد : مىگويند كرهء زمين رفته رفته كوچك مىشود و شايد آيهء مذكور اشاره داشته باشد به اين كه زمين از دو قطب فشرده شده است . « 20 » وَ اللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ - و خدا حكم مىكند و هيچ چيز حكم او را فسخ نمىكند . » خداست كه جهان عملا تحت فرمان اوست و هر چيزى را كه اراده كند از فرمان او سر نمىپيچد و به چيزى كه حكم كند كسى قادر به تغيير حكم او نيست . وَ هُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ - و او به سرعت حساب مىكشد . » [ 42 ] وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعاً - كسانى كه پيش از اينان بودند مكرها كردند ولى همه مكرها نزد خداست . » / 363 انسان گاهى چنين مىپندارد كه به همه چيز تواناست . خداوند به او پاسخ مىدهد : « اگر مىخواهى مكر كنى ، مكر من سخت‌تر از آن توست ، زيرا مكر من مهلت دادن و سر خود رها كردن است » . يَعْلَمُ ما تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَ سَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ - مىداند كه هر كسى چه مىكند و كافران به زودى خواهند دانست كه آخرت از آن