خداوند از اعمال بندگان ناآگاه نيست و علم و قدرتش بر همهء اعمال آنان فراگير و چيره است .
بدين سان در سورهء هود ضرورت توكّل بيان شده و بيشتر / 148 آيات آن بر محور توكّل مىچرخند .
شرح آيات :
آيين كشاكش
[ 118 ] كشاكش آيين زندگى است و بايد كوشيد تا راههاى به نتيجه رسيدن آن را يافت ، امّا نبايد نوميد شد يا از بيم رو به رو شدن با آن به اين سو و آن سو نگريست . « كشاكش » مانند اجل معلّق است كه مىتوان از آن اجتناب جست و نيز مانند عقب ماندگى و بيمارى و فقر و همهء دشواريهاى تمدّن بشرى است كه بايد كوشيد تا آنها را تا حدّ امكان تخفيف داد بى آن كه نوميد شد .
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً
- و اگر پروردگار تو خواسته بود همهء مردم را يك امّت كرده بود . » اگر خدا مىخواست همهء مردم را از آغاز مؤمن مىآفريد چنان كه آفرينش آنان يكسان است ، همه از نعمت چشم و زبان و لب بهرهمندند ، امّا دو نيروى مختلف در آنان نهاد :
وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ
- و آنان را مكلّف ساخت كه از « عقبه » بگذرند :
فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ
- .
وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ
- ولى همواره گونهگون خواهند بود . » مردم هم چنان در اختلافاند بى آن كه اين اختلاف را خدا خواسته باشد ، بلكه ناتوانى خرد و قوّهء شهوات مايهء اختلاف گرديده است .
[ 119 ] از ميان مردمى كه اختلاف مىكنند شمارى مشمول هدايت شده ، به ريسمان الاهى چنگ زدند و خداوند با دين و نور خود آنان را يگانه كرد ، چنان كه اگر همهء آنچه در زمين است ، خرج مىشد ، اين يگانگى دلها به وجود نمىآمد .
نتيجهء آن كه وحدت هدف والاى انسانى است كه بشر در راه آن مىكوشد ،