إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ - همانا خداى تو هر چه خواهد كند . » [ 108 ] امّا خوشبختان در بهشتاند ، ما دام كه زمين و آسمان آن برجاست ، ليكن مشيّت خدا فوق همهء اينهاست . مىتوان گفت ارادهء خدا كه محدود نيست بر اين تعلّق گرفته است كه بهشت را جاودانى كند تا مؤمنان زمان بيشترى براى ماندن در آنجا داشته باشند . وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ - امّا نيكبختان تا آسمانها و زمين باقى است در بهشت جاويدان بمانند مگر آنچه پروردگارت بخواهد . » معنايى را كه براى مشيّت گفتيم ، آيهء : عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ - عطاى او هيچ منقطع نمىشود . » تأييد مىكند كه اشاره به عطاى ناگسستنى خدا دارد . شايد مفهوم آيه خلود در بهشت است امّا نه به آن معنى كه تبدّل ذاتى باشد كه در / 132 عالم هستى روى مىدهد و طبيعت آن از فانى به خالد تحوّل يابد ، بلكه بدين معنى كه خدا اراده كرده كه بهشت جاودانى باشد و اللَّه اعلم . [ 109 ] پافشارى كافران در عقيدهء باطل خود و نيز عناد آنان در گمراهى ممكن است مؤمن را دچار شك كند كه راه آنان درست است يا تا حدّى حق به جانب ايشان است . خداوند اين شك را مردود مىداند و مىگويد در بطلان عقيدهء آنان نبايد ترديد كرد . فَلا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِمَّا يَعْبُدُ هؤُلاءِ - از آنچه اينان مىپرستند در ترديد مباش . » عبادت كافران باطل است و آنان از پدرانشان كه گمراه بودهاند تقليد مىكنند و چنان كه خداوند آن پدران را با عذاب دنيوى كيفر داد اينان را نيز عذاب خواهد كرد . ما يَعْبُدُونَ إِلَّا كَما يَعْبُدُ آباؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَ إِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ - جز بدان گونه كه پدرانشان پيش از اين مىپرستيدند ، نمىپرستند ، ما
تفسير هدايت (فارسى) — صفحه 109
پدیدآورندگان: احمد آرام
ص۱۰۹