[ 104 ] چرا خداوند عذاب را به تأخير مىافكند ؟ زيرا از پيش مدّت مقرّرى تعيين كرده / 130 و به سبب حكمت و رحمت در اين مدّت فرصت آزمايش به مردم داده است : هر كه ايمان آورد و كار نيك كرد ، از عملش سود مىبرد و از پايان گرفتن مدّت نمىهراسد ، و هر كس كوتاهى كرد فرصت را از دست داده است ، و هر گاه آدمى قابليّتهاى خير و شرّ خود را با تحوّل زمان بروز داد مدّت آزمايش او پايان گرفته است و بايد آمادهء ترك كردن حوزهء امتحان كه همان دنياست باشد و به سوى جزاى عمل در آخرت روانه شود . وَ ما نُؤَخِّرُهُ إِلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُودٍ - و ما آن را جز براى زمانى معين به تعويق نمىاندازيم . » يعنى تأخير به جهت مدّت مقرّرى است كه خداوند در دنيا براى انسان تعيين كرده است . [ 105 ] چون آن روز ترسناك برسد ، سكوت مهيب همه جا را فرا مىگيرد و مردم در پيشگاه خدا خاموش مىايستند . كسى جز به اجازهء خدا سخن نمىگويد و اين دالّ بر احاطهء حكومت خدا بر همگان است . يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ - روزى كه چون بيايد هيچ كس جز