نخست به مناسبت آيات سورهء قصص ، قصص حضرت موسى و هارون عليهما السّلام در 4 فصل آمده و اين بحث قرآنى و تاريخى را از جنبههاى مختلف مورد تفسير قرار داده است .
آنگاه به مناسبت آيه
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها . . .
« 1 » بحث جامع و مستدلى تحت عنوان « بحثى در معنى فطرى بودن دين » در چهار فصل مطرح نموده كه از صفحه 189 تا صفحه 193 كتاب را اين بحث عميق كه در هيچ تفسيرى تاكنون بدين شكل عنوان نشده دربرمىگيرد .
بعد به مناسبت سورهء لقمان بحثى هم در قصّه حضرت لقمان حكيم و بيان پارهاى از حكمتهاى او مطرح كرده و آخرين بحث مهم كه از مباحث بسيار ارزنده الميزان محسوب مىشود ، بحثى در خلقت انسان اوّلى كه به مناسبت تفسير آيهء
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ
( سورهء سجده آيه 7 به بعد ) مطرح گرديده و از جنبههاى مختلف قرآنى فلسفى ، روايى و تاريخى مورد ارزيابى قرار گرفته . استاد در آغاز اين بحث اشاره مىكند كه در آغاز سورهء نساء بحث مفصل اين موضوع عنوان گرديده و بحث ما در اينجا بهعنوان تكميلى آن بحث مىباشد . اين بحث از صفحه 255 تا صفحه 260 اين مجلّد را به خود اختصاص داده است .
* جلد هفدهم
اين مجلّد از 407 صفحه تشكيل يافته و تفسير 7 سورهء تمام را بهعهده دارد :
هامش
( 1 ) سورهء روم ، آيه 30 .