شرح مطالب :
نظريهء اتفاق نيز از اشكالات مسأله غايت يا علت غائى بشمار مىرود كه در اين فصل مورد ارزيابى قرار گرفته است ، آنچه در متن دراينباره آمده است نادرستى نظريهء اتفاق را به روشنى اثبات مىكند ، و در بخش ترجمه و توضيح ، توضيحات لازم داده شده است . در اينجا دو مطلب را مورد بررسى قرار مىدهيم :
الف - معانى يا موارد كاربرد اتفاق .
ب - اقوال و آراء درمورد اتفاق .
الف - موارد كاربرد واژهء اتفاق :
اين واژه گاهى درمورد اصل عليت به كار مىرود ، و مقصود نفى قانون عليت است و اينكه موجود امكانى در تحقق يافتن خود نياز به علت ندارد .
بعيد است كه در تاريخ فلسفه كسى قائل به اين رأى بوده و بهطور كلى وجود علت ( اعم از الهى و مادى ) را انكار نموده باشد ، زيرا پيروان مكتب مادى نيز علت مادى را نفى نكردهاند و تنها منكر فاعل الهى شدهاند .
و گاهى اين واژه درمورد « غايت » به كار مىرود و مقصود ، نفى علت غائى است ، يعنى اثرى كه بر فعل فاعل مترتب مىگردد ، براساس يك رابطهء تكوينى و ضرورى نبوده و فاعل نسبت به آن اثر هدفگيرى قبلى نداشته است - خواه اين هدفگيرى بر پايهء شعور يا غريزه باشد و يا براساس طبيعت و كشش و جذب و انجذاب طبيعى - .