وجود محمولى است كه در هليات بسيطه محمول واقع مىشود و كلمه « جعل رابطة » اشاره به وجود رابط است كه نسبت در هليات مركبه است .
بنابراين چنين به نظر مىرسد كه اصطلاح رابط و محمولى توسط محقق طوسى و يا قبل از او مطرح شده است ، و وجود فى غيره به وجود رابطى معروف گرديده است ، لكن با توجه به اينكه اصطلاح « رابطى » در مورد وجود اعراض هم به كار مىرفته است ، بعدا توسط ميرداماد ( ره ) ميان رابط و رابطى فرق گذارده شده و اصطلاح « رابط » به وجود فى غيره كه مفاد كان ناقصه يا هليات مركبه است و اصطلاح « رابطى » به وجود محمولى كه مفاد كان تامه يا هليات بسيطه است ، اختصاص داده شده است . و پس از او صدر المتألهين ( ره ) هم به پيروى از استاد خود ، اين فرق را رعايت كرده و پس از او اين دو اصطلاح در فلسفه معروف گرديدهاند .
لكن صدر المتألهين نيز بحث وجود فى غيره و فى نفسه يا رابط و رابطى را به عنوان يكى از تقسيمات وجود مورد بحث قرار نداده است ، بلكه در آغاز جلد اوّل اسفار به جهت بيان تفاوت اين دو اصطلاح و در اواخر همان جلد به خاطر پاسخ به شبهه تسلسل در مورد وجود رابط در هليات مركبه ، دربارهء آن بحث كرده و براى حل شبههء مزبور تفاوت دو اصطلاح وجود رابط و رابطى را يادآور شده است ، كه وجود رابط نفس ثبوت و نسبت است نه امر ثابت و منسوب ، تا اينكه خود به ثبوت ديگرى نياز داشته باشد و تسلسل لازم آيد .
لكن حكيم طباطبائى هم در نهايه و هم در بدايه ، اين بحث را به صورت مستقل و به عنوان يكى از تقسيمات اولى وجود در مرحله جداگانهاى مورد بحث قرار داده است .
بنابراين اگرچه اصل اين مطلب كه وجودى كه در هليات مركبه به كار مىرود ، از سنخ نسبت و ربط و وجود فى غيره است و وجودى كه در هليات بسيطه به كار مىرود ، از سنخ وجود مستقل و فى نفسه است ، در كتب بو على يا قبل از او هم
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى ) — صفحة 309
مساهمون: على ربانى گلپايگانى
ص٣٠٩