تكامل اقتصادى و خودكفايى به سرعت گام بردارد و با بيگانگان بويژه در آنچه مربوط به تغذيه است روابط بازرگانى نداشته باشد . در اين آيه اشارهاى به همهء اين ابعاد هست كه اينك در آن درنگ مىكنيم : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى كسانى كه ايمان آوردهايد . » خطاب متوجه مؤمنان است بنا بر اين منظور بيان يك حقيقت علمى نيست بلكه نظر حكمى كه در پى مىآيد بناى جامعهء اسلامى است . إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا مشركان نجسند و از سال بعد نبايد به مسجد الحرام نزديك شوند . » از آنجا كه مسجد الحرام مركز توجيه اسلامى است ، بايد آن را از آثار عقايد و فرهنگهاى منحرف و فاسد پاكيزه نمود . وَ إِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً و اگر از بينوايى مىترسيد . » يعنى مىترسيد كه بريدن از كافران سبب فقر و تنگدستى شما شود . / 154 فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ خدا اگر بخواهد به فضل خود بى نيازتان خواهد كرد ، زيرا خدا دانا و حكيم است . » فضل خدا موهبتى است كه پس از منع مشركان از حج نصيب مسلمانان شد . مشركان كه به مكه مىآمدند همراه خود طعامها يا لباسهايى مىآوردند و آنان را مىفروختند و در مقابل چيزهايى از مكّيان مىخريدند . اكنون راه اين داد و ستد بسته شده بود و مسلمانان به انزواى اقتصادى گرفتار آمده بودند خداى تعالى به جاى آنان راه مكه را به روى مردم نجد و صنعاء و جرش بگشود اينان اسلام آوردند . و همان بضاعت كه مشركان به مكه مىآوردند اينان بر پشت چارپايان از يمن مىآوردند . بدين گونه خداى تعالى جبران نمود .
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 133
مساهمون: احمد آرام
ص١٣٣