نتوانست مشروطه يك مشروطهاى باشد كه علماى نجف مىخواستند . حتى قضيهء مرحوم آقا شيخ فضل اللَّه را در نجف هم يك جور بدى منعكس كردند ، كه آنجا هم صدايى از آن درنيامد . اين جوى كه ساختند در ايران و در ساير جاها ، اين جو اسباب اين شد كه آقا شيخ فضل اللَّه را با دست بعضى از روحانيون « 1 » خود ايران محكوم كردند و بعد او را آوردند در وسط ميدان و به دار كشيدند و پاى آن هم ايستادند كف زدند و شكست دادند اسلام را در آن وقت . و مردم غفلت داشتند از اين عمل ، حتى علما هم غفلت داشتند . اين كه آنجا بود .
ترور شخصيت آيت اللَّه كاشانى
ما در زمان خودمان هم آقاى كاشانى را ديديم . آقاى كاشانى « 2 » از جوانى در نجف بودند و يك روحانى مبارز بودند . مبارزه با استعمار ، آن وقت البته انگلستان بود مبارزه با او . در ايران هم كه آمدند تمام زندگىشان صرف همين معنا شد و من از نزديك ايشان را مىشناختم . در يك وقت وضع ايشان طورى شد كه وقتى كه از منزل مىخواست حركت كند فرض كنيد بيايند به مسجد شاه ، مسجد شاه مطلع مىشد ، در نظر داشتند ، اعلام مىشد ، اين طور بود وضع ايشان . بعدش ديدند كه اگر يك روحانى در ميدان باشد لا بد اسلام را در كار مىآورد ، اين حتمى است و همين طور هم بود . از اين جهت شروع كردند به جوسازى . آن طور جوسازى كردند كه يك سگى را عينك به آن زدند - و آن طور كه من شنيدم - عينك زدند و از طرف مجلس آوردند اين طرف و به اسم آيت اللَّه . و من خودم در يك مجلسى بودم كه مرحوم آقاى كاشانى وارد شد در آن مجلس ، مجلس روضه بود ، هيچ كس پانشد . من پاشدم و يكى از علماى تهران كه الآن هم هستند و من جا دادم به ايشان - جا هم ندادند - . اين جو را درست كرده بودند براى آقاى كاشانى كه ديگر از منزلش نمىتوانست بيرون بيايد ، در يك اتاقى محبوس بود در منزلش طورى كه
هامش
( 1 ) - اشاره است به شيخ ابراهيم زنجانى ، قاضى محكمهء شيخ فضل اللَّه نورى
( 2 ) - آقاى سيد ابو القاسم كاشانى . وى از رجال برجستهء دينى - سياسى ايران در دو دههء 20 و 30 بود و همچنين در انقلاب مردمى 1920 ميلادى عراق نقش مهمّى داشت .