روحانيون سلب همهء جهات را كرده بودند . و لهذا ، وقتى كه در يك جامعهاى روحانيونش نتوانند كارى بكنند و فاسدها بيايند و مشغول شوند ، جايى باشد كه محل تفريح است براى افراد ، فاسدها ، جايى باشد كه ترغيب مىكنند فساد را در آنجا ، آن همه مناظر فحشا ، آن همه مساكن فحشا ، آن همه . . . اينها مطلبى است كه گذشته است در آنجا ، و در طرف شماها بيشتر بوده است ؛ اطراف همين دريا ، جنگل و آن تفريحگاهها . بنا بر اين ، شما از ديگران زحمتتان بيشتر است و كمبود در آنجا بيشتر احساس مىشود ؛ يعنى ، اگر يك جايى ، در يك ده ، يك روحانى بتواند فعاليت بكند در منطقهء شما دو - سه نفر [ روحانى فعاليت ] مىكند . و كمبود هم همه جا هست و علتش هم همين است كه عرض كردم كه همهء جهات را از روحانيين گرفته بودند .
و لهذا اگر بعضيها يادتان باشد ، همهتان يادتان نيست ، يك وقتى « داور » « 1 » يك كلاسى باز كرد براى اينكه طلبهها را بپذيرند . يك عدهء كثيرى از اين طلبههاى فاسد رفتند و اسمنويسى كردند و چه كردند و وارد شدند . اين يك راهى بود كه حوزهء علميه قم را تضعيف كردند . از آن طرف فشار آوردند ، از آن طرف درها را باز كردند كه بفرماييد ، ما به شما شغل مىدهيم ! و لهذا ، بعد از زمان مرحوم حاج شيخ - رحمه اللَّه - « 2 » كه فوت شد ، چهار صد نفر طلبه در قم بود ، نه چهار صد نفرى كه بتواند كارى بكند ، چهار صد نفر مأيوس ، چهار صد نفرى كه همهء اوضاع بر خلاف آنها بود . چهار صد نفرى كه - تقريباً - غريب بودند در اين مملكت . و خداى تبارك و تعالى خواست كه اين طور بشود ، خواست كه دست آنها كوتاه بشود و آنها الآن در اقليت هستند و غريب هستند و دست شما به حمد اللَّه باز است ، لكن كمبود داريم . مىدانيم كمبود داريم و كمبودش هم همين است كه آن وقت چيزى نمىتوانستيد بگوييد يا بخوانيد . آن روزها جورى بود كه - مثلًا - كارى نبود بكنيد ، يك بحث و يك نمازى مىخوانديد . امروزى كه مىتوانيد همه كارى را بكنيد ، افراد لازم است و بايد حوزهها را ايجاد كنيد . حوزهها بايد درش باز باشد . در هر
هامش
( 1 ) - على اكبر داور ، وزير دادگسترى در زمان حكومت رضا خان
( 2 ) - آقاى عبد الكريم حائرى يزدى ، مؤسس حوزهء علميهء قم .