انسانيد . بشر در معرض امتحان است .
أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ
« 1 » شما گمان مىكنيد ، مردم گمان مىكنند كه همين كه گفتند من مؤمنم رهايشان مىكنند ؟ امتحانشان نمىكنند ؟ همين كه گفتيد ما آزاديخواهيم رهايتان مىكنند ؟ بر مسند مىنشانند تا بفهمند كه راست مىگوييد يا نه و بفهمانند . به مجرد اينكه ادعا كرديد كه من براى اين ملت و براى اين كشور خدمتگزارم ، رها مىشويد ؟ امتحان خواهيد شد و در امتحان هستيد . از من طلبه تا تمام افراد اين مملكت و تمام افراد بشر و تمام انبيا و اوليا ، همه در معرض امتحاناند ، به ادعا و گفتار رها نمىشوند . فرموده است كه : « سابقين را ما امتحان كرديم تا اينكه معلوم بشود كى مؤمن است و كى منافق » . « 2 » همهء گروهها ، همهء مردمى كه در اين مملكت يا در رأس امور هستند ، يا در بازار هستند ، يا در كشاورزى هستند ، يا در كارخانهها هستند ، يا گروهكهاى مفسد هستند ، همه بدانند كه در محضر خدا هستند و در معرض امتحان . در گفتار ، بسيار آسان است كه انسان ادعا كند كه من چه هستم و چه هستم ، لكن همان معنايى را كه ادعا مىكند در همان امتحان مىشود . همان شخصى كه مىگويد من بشر دوستم در همان معنا امتحان مىشود . همان شخصى كه مىگويد كه من طرفدار حقوق بشر هستم در همان معنا امتحان مىشود . اگر در آن مقامى كه رسيد ، با آن وقتى كه قبل از آن مقام بود هر دو مساوى است و نفسش يك طور است و رياست براى او سنگينى نمىكند ؛ اين شيعهء على بن ابي طالب است و پيروِ او ، و از امتحان روسفيد بيرون آمده . من خجالت مىكشم وقتى كه شماها را مىبينم كه از خوزستان و خرمآباد و از جنوب و از غرب آمدهايد ، و آن همه رنج ديدهايد ، و آن همه جوانهاى شما شهيد شدهاند ، و آن طور خانههاى شما خراب شدهاند . و وقتى كه بياييد در اينجا ببينيد اوضاع ،
هامش
( 1 ) - سورهء عنكبوت ، آيهء 2
( 2 ) - اشاره است به آيهء 101 ، سورهء توبه : «وَ مِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرابِ مُنافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظِيمٍ» آگاه باشيد بعضى از اعراب اطراف مدينه منافقاند و با شما مسلمين خدعه مىكنند و بعضى از اهل شهر مدينه هم منافق و بر نفاق ماهر و ثابتاند و شما از نفاقشان آگاه نيستيد ، ما بر سريرت ناپاك آنها آگاهيم و آنان را دو بار عذاب مىكنيم ( يعنى در دنيا قبل از مرگ و در برزخ بعد از مرگ ) و عاقبت هم به عذاب سخت ابدى دوزخ بازمىگردند .