مدتها در دادگسترى صبح بيايند تا غروب بايستند آنجا زندگىشان تباه بشود ، آخر هم معلوم نبود كه به چه برسند ؛ بعد هم معلوم نبود كه احقاق حق بشود . هر وكيلى كه بهتر بلد بود مواد قانونى را ، يا هر قاضى كه بيشتر به او رشوه مىدادند ، آن قاضى . . . بود . ما يك قاضى داشتيم در خمين كه او رشوه را مىگرفت ، ولى حكم را بر ضد آن مىفرستاد ! بله ، آن بيچاره هر چه فرياد مىزد كه اين حكم بر خلاف داد و رشوه گرفته ، خوب مردم قبول نمىكردند حرفش را ! اين طور مسائل در كار بود . در هر صورت ، شماها الآن موظفيد ، ملى ، اسلامى ، كه بنشينيد اين دادگسترى ، دادگسترى نيست ! اصل اين قضيه فرم غربى است منتها خوب عمل نمىتوانند بكنند . ما عيب كارمان اين است كه از مسائل غربى وقتى مىآوريم اينجا ، در اينجا يك نيمهء غربى درست مىشود و ناقص ، و بعد هم براى مملكت ما مناسب نيست شما بنشينيد ، حقوقدانها ، مطلعين ، بنشينند با هم طرز دادگسترى را درست كنند . دادگسترى ما نمىتواند دادگسترى سابق باشد . دادگسترى ما بايد روى موازين شرع باشد ، قضاوت روى موازين شرع بايد باشد . آن طور نمىشود . شنيدم كه يكى از اينهايى كه تازه آمده است ، « 1 » براى اينكه دلش مىخواهد يك چيزى بشود « 2 » گفته است كه نمىشود اسلام را درست كرد ! آقا تو از اسلام چه اطلاعى دارى كه مىگويى نمىشود ؟ چه مىدانى اسلام چه هست و نمىشود . همين حرف است كه من مىگويم كه اسلام را مخفى كردند نگذاشتند به مردم برسد . اسلام همين طور در بسته . خيال كردند همين است كه بروند صبح نماز بخوانند ! خوب ما ببينيم كه رؤساى اسلام ما چه بودند . حضرت امير نمازش را مىخواند ، شمشيرش را هم مىكشيد . شمشيرش دستش بود ، نماز هم مىخواند ؛ هر دو بود . قضاوت هم مىكرد . همهء كارها را مىكرد . البته حالا توسعه پيدا كرده . توسعه پيدا كردن اين است كه بايد مسائلْ مسائلى بشود كه يك قدرى درست باشد . قضاوتْ قضاوتِ شرعى بايد باشد . اين طور قضاوتهايى كه محكوم مىكردند مردم را روى يك همچو روابطى كه درست مىكردند ، يا هر چيزى كه
هامش
( 1 ) - على شايگان ، عضو جبههء ملى كه 21 سال در امريكا به سر برده بود .
( 2 ) - جرايد مرتباً احتمال رياست جمهورى شايگان را عنوان مىكردند .