كدورتى است كه در قلب و روح پيدا شود و كمكم افزون مىشود و انسان را منتهى مىكند به كفر و زندقه و به شقاوت ابدى مىرساند ؛ چنانچه پيش از اين تفصيل اين جمله داده شد « 1 » .
پس ، انسان عاقل اگر تنبّه بر اين معانى پيدا كرد ، و به فرمودههاى انبيا و اوليا - عليهم السلام - و عرفا و حكما و علما - رضوان اللَّه عليهم - به قدر قول [ يك ] نفر طبيب معالج اعتنا كرد ، لابد از معاصى پرهيز مىكند و گرد آنها نمىگردد . و اگر خداى نخواسته مبتلا شد ، به زودى از آن منزجر مىشود و پشيمان مىگردد ، و صورت ندامت در قلبش ظاهر مىشود . و نتيجهء اين پشيمانى و ندامت خيلى بزرگ است . و آثار آن خيلى نيكو است ؛ و عزم بر ترك مخالفت و معصيت بر اثر ندامت حاصل شود . و همين كه اين دو ركن توبه حاصل شد ، كار سالك طريق آخرت آسان شود و توفيقات الهيه شامل حال او شود ، و به حسب نصّ آيهء شريفهء
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ
« 2 » . و اين روايت شريفه محبوب حق تعالى شود اگر در اين توبه خالص باشد .
و بايد انسان با رياضات علمى و عملى و تفكرات و تدبرات لايقهء لازمه در تخليص توبه بكوشد ؛ و بفهمد كه محبوبيت پيش حق تعالى به ميزان حساب در نيايد . خدا مىداند . صورت حب حق در آن عوالم چه انوار معنويه و تجليات كاملهاى است و خداوند تبارك و تعالى با محبوب خود چه معامله مىفرمايد .
اى انسان چقدر ظلوم و جهولى و قدر نعم ولىّالنعم را نمىدانى . سالها در نافرمانى
هامش
( 1 ) - ر . ك : صفحه 266 .
( 2 ) - « همانا خدا بسيار توبهكنندگان را دوست دارد » . ( البقرة ( 2 ) : 222 )