معاصىْ طبيعت غلبه كند و عزم و ارادهء انسان ناقص شود . چنانچه شمهاى از آن سابق ذكر شد .
فصل فطرت كمالطلبى انسان
] پوشيده نيست بر هر صاحب وجدانى كه انسان به حسب فطرت اصلى و جبلّت ذاتى عاشق كمال تام مطلق است و شطر قلبش متوجه به جميل علىالاطلاق و كامل من جميع الوجوه است ؛ و اين از فطرتهاى الهيه است كه خداوند تبارك و تعالى مفطور كرده است بنى نوع انسان را بر آن ؛ و به اين حب كمال ، ادارهء ملك و ملكوت گردد و اسباب وصول عشاق كمال مطلق شود ، ولى هر كسى به حسب حال و مقام خود تشخيص كمال را در چيزى دهد و قلب او متوجه آن گردد :
اهل آخرت تشخيص كمال را در مقامات و درجات آخرت داده قلوبشان متوجه آنهاست .
و اهل اللَّه در جمال حقْ كمالْ و در كمال او جمال را يافته
وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
« 1 » . گويند ، و «
لي مع الله حال » « 2 »
فرمايند ، و حب وصال و عشق جمال او را دارند .
و اهل دنيا چون تشخيص دادهاند كه كمال در لذايذ دنياست و جمال دنيا در چشم آنها زينت يافته ، فطرتاً متوجه آن شدند ؛ و ليكن با همه وصف ، چون توجه فطرى و عشق ذاتى به كمال مطلقْ متعلق است و ساير تعلقات ، عرَضى و از قبيل خطا در تطبيق است ، هر چه انسان از ملك و ملكوت دارا شود و هر چه كمالات نفسانى يا كنوز دنيايى يا سلطنت و رياست پيدا كند ، اشتياقش روزافزون گردد و آتش عشقش افروخته گردد .
مثلًا نفس صاحب شهوت هر چه مشتهيات براى او زيادتر گردد تعلق قلبش به
هامش
( 1 ) - « رو به سوى آن كردم كه آسمانها و زمين را آفريد » . ( الأنعام ( 6 ) : 79 )
( 2 ) - ر . ك : حديث 27 ، صفحه 482 .