3 - در صورتى كه ذبح در منى شرط باشد ، اكنون كه در تهران هستم ، چه كنم ؟
4 - با توجّه به اين كه من خدمهء كاروان بودم ، و طبق دستور مدير كاروان بايد همراه بانوان با آن اتوبوس مىرفتم ، و از خود استقلالى نداشتم ، كفّاره بر عهدهء كيست ؟
5 - چنانچه ستاد حج يا شخص ديگرى تقبّل كند كه ذبح را انجام دهد ، آيا از گردن من ساقط مىشود ؟
جواب : شما بايد گوسفندى قربانى كنيد ، و انجام آن در وطن اشكالى ندارد . بلكه در شرايط فعلى ، كه يافتن مستحق در منى و حتّى مكّه مشكل است ، ذبح در وطن اولى است ، و مىتوانيد به مسئوولين ستاد حج يا شخص ديگرى نيابت دهيد كه از طرف شما ذبح كنند ، و در اين صورت قربانى آنها هم كافى است ؛ ولى بدون نيابت دادن به آنها صحيح نيست .
سؤال 552 - آيا استظلال مربوط به سايهء حاصل از تابش عمودى خورشيد است ، يا شامل سايهء حاصل از تابش مايل خورشيد هم مىشود ؟
جواب : سايهء ديوارهاى ماشين بدون سقف و مانند آن مانعى ندارد .
سؤال 553 - آيا استظلال مربوط به سايهاى است كه بر سر محرم مىافتد ، يا اگر سايه فقط بر شانه بيفتد نيز حكم استظلال دارد ؟
جواب : در فرض سؤال ، كه سايه بر سر نيست ، مانعى ندارد .
سؤال 554 - آيا در عرفات - همانند منى - مىتوان در حال حركت از چتر استفاده كرد ؟
جواب : حركت كردن با چتر در عرفات نيز اشكال ندارد .
سؤال 555 - در شهر مكّه تونلهائى وجود دارد كه طول آن بيش از هزار متر است . آيا محرم مىتواند با اتومبيل مسقّف از آن عبور كند ؟
مناسك جامع حج ( فارسى ) — صفحة 163
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦٣