از نعمتهاى خداست و افراد و اشياى زيادى دست به دست هم دادهاند تا اين نعمت فراهم شده است ، كسى كه زمين را شخم زده و تخم پنبه را كاشته ، كسى كه آن را برداشت كرده ، كارخانهاى كه آن را نخ كرده ، كارخانهاى كه نخ را به پارچه تبديل كرده و كارخانجاتى كه آهن را استخراج كرده و ابزار لازم را ساختهاند و . . . پس هزاران هزار انسان در ساخت يك پيراهن دخيل بودهاند ، علاوه بر اين دانشى كه براى ساخت آن به كار رفته محصول تجربيّات هزاران سالهء بشر است .
حوزههاى علميّهاى هم كه اكنون در دسترس ماست ، حاصل دسترنج انسانهاى زيادى است و عدّهاى شهيد شدهاند تا اين نعمت به دست ما رسيده است . كسانى كه بنيان حوزه را گذاشتهاند و بزرگانى كه براى توسعهء آن زحمت كشيدهاند ، اگر همه را حساب كنيم ، خواهيم ديد كه بيش از هزار سال كار شده تا اين نعمت به دست ما رسيده است و ما هم كه مىخواهيم در آن به تحصيل بپردازيم ، بايد سلامت و فراغت داشته باشيم كه اين هم از ديگر نعمتهاى الهى است . در اين جا نيز ما نتيجه را مىبينيم ولى نمىانديشيم كه چقدر زحمت كشيده شده تا امروز اين حوزه به اين جا رسيده است .
اگر به اين مقدّمات فكر كنيم ، حسّ شكرگذارى ما تحريك مىشود و در مقام شكر برمىآييم و توفيق را از خدا مىخواهيم ولى بايد توجّه نمود كه مقدّمات توفيق به دست ماست .
شكر فقط لفظى نيست بلكه بايد در عمل هم شكر گزارى كنيم و
مشكات هدايت ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٣٣