1 - صفات الكمالية للمرضعة :
مستحبات رضاع در وسائل عمدتاً در ج 15 باب 75 تا 79 آمده است .
همانطورى كه امام فرمودند مرضعه بايد مسلمان ، عاقل ، عفيف و ذات جمال بوده و صفات فضيلهء ديگر هم در او باشد .
دليل : روايات
دليل اين مسأله دو طايفه از روايات است :
طايفهء اوّل : رواياتى كه به صورت كلى بيان مىكند كه مرضعه بايد داراى صفات خوبى باشد
* . . . انظروا من يرضع اولادكم
( بررسى كنيد كه صفات خوبى داشته باشد )
فانّ الولد يشبّ عليه « 1 »
( زيرا بچّه بر همان رضاع پرورش پيدا مىكند و به تعبير ديگر صفات مرضعه از طريق لبن به ولد منتقل مىشود ) .
* . . . فإنَّ الرضاع يغيّر الطباع « 2 »
( شير طبيعت انسان را عوض مىكند ) .
* . . . فانّ اللبن يعدى « 3 »
( شير اثر مىگذارد و سرايت مىكند ) .
روايات زيادى به همين مضامين وجود دارد كه همهء اين تعابير اشاره به اين دارد كه شير سبب انتقال صفات مادر به بچهء شيرخوار است . ائمّهء معصومين عليهم السلام اين مسأله را در زمانى فرمودند كه اين مسائل هنوز ثابت نشده بود ؛ ولى امروزه ثابت شده است كه غذا در روحيات شخص تأثير مىگذارد . غدّههاى كوچكى در تمام بدن انسان وجود دارد كه سابقاً آنها را زائد مىدانستند ؛ ولى امروزه با پيدايش « علم غدد » تأثير اين غدّهها در بدن به اثبات رسيده است .
مثل « هيپوفيز » كه در زير مغز است و « تيروئيد » كه در زير گلو قرار دارد و غدهء « فوق كليوى » كه روى كليه است . سابقاً نقش اين غدد روشن نبود ؛ ولى امروزه ثابت شده كه يكى از فرماندهان كشور بدن همين غدهها هستند . زيرا مايعاتى به نام هورمون از آنها ترشّح مىشود كه در خون ريخته شده و تأثيرات مهمى در بدن مىگذارد و اگر فعّاليّت اين غدهها كند يا تند شود بدن دچار مشكلات عظيمى مىشود . مهم اين است كه مىگويند تراوش اين غدّهها در اخلاق و روحيات اثر مىگذارد . يكى از دانشمندان معتقد است كه فعّاليّتهاى فكرى و اخلاقى و غددى به هم پيوستهاند . گاهى ممكن است تراوش غدّهاى سبب شجاعت ، ترس ، بىحوصلگى يا پرحوصلگى شود . پس ترشّح غدد در صفات تأثير مىگذارد البتّه نه اثرى در حد اجبار ، تا گفته شود صفات اخلاقى انسان جنبهء جبرى دارد و آثارِ تراوش هورمونهايى است كه از غدد خارج مىشود ، بلكه زمينه است نه علّت تامّه .
روايات هم مىفرمايند كه
« انّ اللّبن يعدى »
يعنى وقتى لبن وارد بدن بچّه مىشود در بدن به غدّهها وارد مىشود و به صورت هورمون از غدهها به خون ريخته شده و از طريق خون به مغز و اعضاى ديگر رفته و بر اخلاق و رفتار انسان تأثير مىگذارد و لذا فرمودهاند كه بايد مراقب باشيد چه زنانى را براى شير دادن فرزندانتان انتخاب مىكنيد .
طايفهء دوّم : رواياتى كه صفات خاصّى را بيان مىكند .
* . . . قال لى أبو جعفر عليه السلام : استرضع بولدك بلبن الحسان
( داراى جمال )
و ايّاك و القباح
( از زنان قبيح المنظر بپرهيزيد )
فانّ اللّبن قد يعدى . « 4 »
آيا جمال ظاهر مراد است يا جمال باطن ؟ هر كدام كه مراد باشد شاهد بر اولويّتهايى است كه بايد مراعات شود .
* . . . لا تسترضعوا الحمقاء
( دايهء احمق انتخاب نكن )
و لا العمشاء
( مؤنّث « اعمش » كسى كه چشمش ضعيف است و خوب كار نمىكند )
فإنّ اللّبن يعدى « 5 »
آيا مراد ديد ظاهرى است يا از اينكه كنار « حمقاء » قرار گرفته نشان مىدهد كه ديد باطنى مراد است ؟ هر كدام كه باشد شاهد بر اين است كه بايد مرضعه داراى صفات كاملهء روحى و جسمى و عقيدتى و فكرى باشد . ضمناً درس عبرتى هم براى ماست كه بايد مواظب غذاى خود باشيم
« فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ »
« 6 » غذاى مشكوك و شبهه ناك نخوريم وقتى گفته مىشود كه
« ان اللبن يعدى »
در اين صورت قطعاً طعام هم اثر مىگذارد . اين تأثير به اندازهاى است كه روايتى مىفرمايد :
« لا تأكلوا فى فخّار مصر »
يعنى در ظرفهاى سفالى مصر غذا نخوريد چون ممكن است غيرت را تضعيف كند ، چرا كه عزيز مصر بعد از آن كه جريان زليخا را شنيد گفت :
« يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هذا وَ اسْتَغْفِرِي لِذَنْبِكِ إِنَّكِ كُنْتِ مِنَ الْخاطِئِينَ »
« 7 » نهايت عكس العملش همين بود و همين اندازه غيرت نشان داد و لذا مىگويند اين نشان مىدهد كه در خاك آنجا تأثيرى است . حال تا چه اندازه كليّت دارد يا ندارد ، و براى منطقهء خاصّى
هامش
( 1 ) ح 1 ، باب 78 از ابواب احكام اولاد .
( 2 ) ح 6 ، باب 78 از ابواب احكام اولاد .
( 3 ) ح 4 ، باب 78 از ابواب احكام اولاد .
( 4 ) ح 1 ، باب 79 از ابواب احكام اولاد .
( 5 ) ح 4 ، باب 78 از ابواب احكام اولاد .
( 6 ) آيهء 24 ، سورهء عبس .
( 7 ) آيهء 29 ، سورهء يوسف .