انفتاح باب اجتهاد از مسائل مورد بحث در موضوع اجتهاد ، طرح انفتاح يا انسداد اين باب است ؛ به اين معنا كه اختلاف است آيا باب استنباط وظايف يا استخراج حكم افعال مكلّفان ، از منابع اوّليهء اسلام باز است و همه مىتوانند مقدّمات و پيش نيازهاى استنباط را فراگيرند و آن را به كار بندند ، يا بسته است و كسى نمىتواند يا نبايد دست به چنين كارى بزند ؟
قلمرو و حوزهء اين بحث ، تنها وظايف دينى مكلّفان است و گرنه بدون ترديد باب اجتهاد نسبت به ساير علوم ، مفتوح است و دانشگاهها و مراكز تحقيقاتى و علمى جهان ، هر روز كشف يا ابداع جديدى را به جهان علم معرفى مىكنند .
دليل و انگيزهء طرح اين بحث ، اعتقاد جمع زيادى از « اهل سنّت » به انسداد باب اجتهاد است كه اجتهاد را منحصر به فقهاى صدر اوّل و ديگران را مكلّف به تقليد از آنان مىدانند و خواهد آمد كه اين اعتقاد ، موجب ركود و عقب افتادگى فقه مىشود و با جهان شمولى اسلام منافات دارد .
اين مقاله مىكوشد ديدگاه مكتب اهل بيت عليهم السلام و نظر اهل سنّت و دلايل دو طرف و قلمرو قائلان به انسداد را بيان كند كه آيا مدّعيان انسداد ، ادّعاى انسداد مطلق دارند و آن را در همهء زمانها و همهء ابواب فقه جارى مىدانند ، يا در برههاى از زمان و پارهاى از ابواب ؟ هر كدام مقصود باشد چرا و شروع آن از چه زمانى صورت گرفته است ؟
فصل اوّل : انسداد و ادلّهء آن
بىشك عدهاى از علماى اهل سنّت ، به انسداد باب اجتهاد نظر مىدهند حال اعتقاد به اين پديده از چه زمانى و چرا شروع شده و ادلّهء قائلان به آن و قلمرو و محدودهء آن چيست ، پرسشهايى است كه در اين بخش آن را بررسى مىكنيم .