برخى از بزرگان اين دوره ، عبارتند از :
1 . سلطان العلماء ( م 1064 ) ؛ نويسندهء تعليقه بر معالم الاصول و زبدهء شيخ بهايى . « 1 »
2 . فاضل تونى ( م 1071 ) ؛ نويسندهء كتاب الوافية در اصول فقه . « 2 »
3 . جمال الدين خوانسارى ( م 1125 ) ؛ از آثار او مىتوان به تعليقاتى بر شرح لمعه اشاره كرد . « 3 »
4 . فاضل هندى ( م 1137 ) .
كتاب معروفش در فقه كشف اللثام نام دارد كه شرح قواعد علّامهء حلّى است . اين كتاب مورد اعتماد فراوان صاحب جواهر بود كه گفته شده ، اگر اين كتاب نزد صاحب جواهر حاضر نبود ، وى چيزى را از جواهر نمىنوشت . « 4 »
ويژگىهاى دورهء ششم :
حركت اخبارىگرى كه سبب فرو خفتن نشاط اجتهاد و گرايش به اخبار و احاديث گرديد ، براى خود آثار متفاوت منفى و مثبتى به جاى گذاشت .
الف ) آثار منفى حركت اخبارگرى
1 . تفرقه و تشتت فقها . جنبش اخباريون و پديد آمدن جوّ اخبارىگرى در فقه اماميّه ، سبب انتقاد شديد علماى اخبارى به مجتهدان اصولى شد .
عالمان اخبارى معتقد بودند كه علماى اصولى از خود چيزى ندارند و سر سفره ديگران نشستهاند و از آن سو نيز اصوليين ، اخباريون را متهم به جمود و ركود مىكردند و همين موجب تفرقه و تشتّت ميان فقهاى اماميّه گرديد .
2 . كثرت مجادلات فقهى . حركت اخباريون ، با ظهور برخى از مسائل ، زمينه مناظره و درگيرى را ايجاد كرد . مثلًا استفاده از دخانيات كه پيش از آن سابقه نداشت ، موضوع جدال و درگيرى ميان اخباريها و اصوليين گرديد . تا آنجا كه مسألهء تحريم « شرب تتن » ( استعمال دخانيات ) شعارى براى اخباريون گرديد ، همان گونه كه جوازش ، شعار اصوليين شد .
3 . مخالفت با ادلّهء عقلى در عرصهء استنباط مسائل فقهى .
4 . بىتوجهى به علم اصول .
با توجّه به اينكه تنها مرجع استنباط نزد اخباريون كتاب و سنّت بود و عقل و اصول عقلى نزد آنان هيچ اعتبارى نداشت ، لذا اصول فقه مورد بىاعتنايى آنها قرار گرفت و در اين دوران كتاب مستقلى - جز كتاب وافيه فاضل تونى - در علم اصول نوشته نشد . و بيشتر تأليفات بر محور زبدة الاصول شيخ بهايى دور مىزد ، كه بر آن شرح و تعليقهها نوشته شد . « 5 »
هامش
( 1 ) . روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 326 ، همچنين ر . ك : امل الآمل ، ج 2 ، ص 92 ؛ اعيان الشيعة ، ج 6 ، ص 166 - 164 .
( 2 ) . امل الآمل ، ج 2 ، ص 163 ، همچنين ر . ك : روضات الجنّات ، ج 4 ، ص 246 - 244 ؛ اعيان الشيعة ، ج 8 ، ص 70 .
( 3 ) . ر . ك : روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 215 - 214 ؛ اعيان الشيعة ، ج 9 ، ص 231 .
( 4 ) . ر . ك : روضات الجنّات ، ج 7 ، ص 118 - 111 ؛ كشف اللثام ، ج 1 ، مقدمه تحقيق جامعهء مدرّسين .
( 5 ) . ر . ك : اعيان الشيعة ، ج 3 ، ص 224 - 222 .