و همكارى خواهد بود و همچنين افراد ديگر در محيطها و پستهاى ديگر .
ولى به عكس اگر انسان در برابر مردم خشن باشد و با قيافهء درهم كشيده روبهرو شود ، بىاعتنايى كند ، تكبر بورزد ، نسبت به سرنوشت آنها بىاعتنا باشد و به تعبير قرآن « فَظّ غليظ القلب » باشد از اطراف او پراكنده مىشوند ، در ميان جمع زندگى مىكند ولى تك و تنهاست .
به گفتهء شاعر :
نهال دوستى بنشان كه كام دل به بار آرد * درخت دشمنى بركن كه رنج بىشمار آرد
در بحارالانوار از امام حسن عسكرى عليه السلام در ضمن مواعظ آن حضرت چنين نقل شده :
« مَنْ كانَ الْوَرَعُ سَجِيَّتَهُ وَالْكَرَمُ طَبيعَتَهُ وَالْحِلْمُ خَلَّتَهُ كَثُرَ صَديقُهُ وَالثَّناءُ عَلَيْهِ وَانْتَصَرَ مِنْ أعْدائِهِ بِحُسْنِ الثَّناءِ عَلَيْهِ
؛ كسى كه تقوا و ورع خوى و خصلت او باشد و جود و بخشش طبيعتش و حلم و بردبارى عادتش ، دوستانش بسيار مىشوند و ثنا خوانانش فراوان و از اين طريق بر دشمنانش پيروز مىگردد » . « 1 »
البته نبايد خوشرفتارى با مردم را با مسئلهء تملق و چاپلوسى اشتباه كرد كه آن حساب جداگانهاى دارد و به يقين از صفات مذموم است .
مرحوم مغنيه مىگويد : بعضى از شارحان نهجالبلاغه تعبير به « نصف العقل » را چنين تفسير كردهاند :
« الْمُرادُ بِنِصْفِ الْعَقْلِ تَدْبيرُ الْمَعاشِ
؛ منظور از نصف عقل تدبير معاش است » « 2 » ولى به يقين اين تفسير ، تفسير تمام جملهء امام عليه السلام نيست بلكه مىتواند بخشى از آن را تشكيل دهد ، زيرا كسانى كه خوشرفتارند در امر معاش و جلب شركاى خود و مشتريان فراوان موفقتر خواهند بود .
مرحوم كلينى در كتاب كافى بابى تحت عنوان
« التَّحَبُّبُ إلَى النّاسِ وَالتَّوَدُّدُ
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 379 .
( 2 ) . فى ظلال نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 308 .