هستند . مسئله اين نيست كه خداى تعالى باز هم و باز هم آيات و معجزاتى فرستد ، مسئله اين است كه فهم ايشان از كار باز مانده و درك حقايق نمىكنند . يك نظر از سر عبرت به زندگى و آنچه در عرصه آن وجود دارند ، حتى يك حشره يا يك پرنده - فرق نمىكند - دليل عظمت آفريننده است . زيرا هر چه هست بر اساس يك نظام اجتماعى معين حركت مىكند و به خداى تعالى مىرسد ولى آيا اين نشانههاى عظمت براى اينان كه توان تعبير از دست دادهاند كافى است ؟
اينان كران و لالانند . در ظلمات نادانى مىزيند ، خداوند نعمت علم و هدايت را از آنان باز گرفته است ، زيرا خود آن را پس زدهاند . در صحراى ضلالت سرگردانند . اما صالحان ، خداوند آنان را به صراط مستقيم راه نموده است و اين راه براى رسيدن به اهداف والايشان كوتاهترين راه است .
/ 57
شرح آيات :
هنگامى كه آمادگى پذيرش از ميان مىرود
[ 36 ] خداوند به همهء بندگانش فهم داده ، همه را گوش داده ولى تنها بعضى از آنها هستند كه با گوش خود مىشنوند ، يعنى از گوش خود سود مىبرند . زيرا مىخواهند كه سود برند و در هنگامى كه آدمى نداى پروردگارش را مىشنود كه او را به خير مىخواند به نداى او پاسخ مىدهد و به هر چه فرمانش داده عمل مىكند .
ولى هنگامى كه دل مىميرد و اراده سست مىگردد و آلت شنوايى از كار مىافتد در چنين حالى ديگر اميدى به هدايت او نيست . مگر زمانى كه خداوند بخواهد آن هم با خرق قوانين حاكم بر طبيعت . اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه خداوند اين كار را در همين دنيا خواهد كرد ؟ نه ، هدايت مردم به اين صورت در آخرت است . آن گاه كه همگان را گرد آورد تا به حسابشان برسد و در چنان حالتى هدايت را سودى نيست .
إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَ الْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
هر آينه تنها آنان كه مىشنوند مىپذيرند و مردگان را خدا زنده مىكند و سپس همه به نزد او باز گردانده مىشوند . »