حاصل كند و هم براى اجراى فرمانهاى عقل و دين مهيا باشد و مصمّم ، و او نمىتواند فساد و خطاى خود را توجيه كند و آن را به پاى غفلت و تقليد بگذارد و خود را به كنارى كشد . اين قرآن است كه بار ديگر تأكيد مىكند كه هر كس موظف است كه خود تفكر كند كه تفكر تنها وسيلهء مقاومت در برابر غفلت است .
أَ وَ لَمْ يَتَفَكَّرُوا
- آيا فكر نكردهاند ؟ » اهميت تفكر و ضرورت فطرى آن به حدى است كه خداى تعالى عبارت را به صورت سؤال و گله گذارى ادا مىفرمايد كه چرا فكر نمىكنند ؟ . . .
ما بِصاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ
- كه در يارشان نشانى از ديوانگى نيست و او آشكارا بيم دهنده است . » رسول آنان را از چيزهايى خبر مىداد كه براى ايشان آشنا نبود و به آنها الفت نيافته بودند . اين امر در نظر آنان چنان مىآمد كه گويا كه اين سخنان بر زبان مىآورد و ديوانه است . با قدرى تفكر به متانت و استوارى كلام حق و قدرت استدلال آن پى مىبريم . در حالى كه و جدان و عقل خود گواهى مىدهند كه آنچه رسول اللَّه ( ص ) مىگويد سخنان جنون آميز نيست ، بلكه همه هشدار است و همه حق است و روشن .
[ 185 ] آن هشدارى كه ما را از گرفتار آمدن به سرنوشت مجرمان بر حذر مىدارد مىتوان / 507 آن را از پيامبر شنيد و مىتوان از زبان عالم وجود كه از يك نظام دقيق حكايت دارد ، به گوش دل شنيد .
أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ
- آيا در ملكوت آسمانها و زمين و چيزهايى كه خدا آفريده است نمىانديشند ؟ » در هر چه آدمى مىنگرد دليلى واضح بر دقت نظم و اتقان آفرينش و حسن تدبير مشاهده مىكند .
نظر در عظمت عالم وجود و در هر موجود و مخلوق ما را به قدرتى كه بر جهان حكم مىراند دلالت مىكند . خداى تعالى در هر لحظه كه بخواهد دست