وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها
- براى جهنم بسيارى از جن و انس را بيافريديم . ايشان را دلهايى است كه بدان نمىفهمند و چشمانى است كه بدان نمىبينند و گوشهايى است كه بدان نمىشنوند . » از اين آيه به وضوح آشكار مىشود كه هدايت از جانب خداست ولى راه يافتن به اين هدايت به همت بشر است .
أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ
- اينان همانند چارپايانند ، حتى گمراهتر از آنهايند . » زيرا چارپايان از روى فطرت و غريزه به سوى منافع خود رهسپارند و اينان چنان منحرف مىشوند كه آگاهانه يا بدون آگاهى به خود زيان مىرسانند . مثل كسى كه شراب مىخورد و به جسم و جان خود زيان مىرساند و كسى كه طاغوت را بر خود مسلّط مىسازد تا او را به بندگى كشد . يا كسانى كه به مواد مخدر معتاد مىشوند و خويشتن را نابود مىكنند در حالى كه حيوان هرگز چنين نمىكند . زيرا به نيروى غريزه از هر چه براى او زيانمند باشد مىگريزد .
/ 499
أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ
- اينان خود غافلانند . » غافل كسى است كه داراى اندوختهاى از معرفت هست ولى از آن استفاده نمىكند تا در مهلكه مىافتد .
كفر به اسماء و صفات بارى تعالى
[ 180 ] بعضى به درستى معنى اسماء الهى را نمىدانند و همين انحراف از حقيقت معنى سبب انحرافشان مىشود . مثلا مىپندارند كه خدا را رحمت واسعه است و از اين رو كسى را عذاب نمىكند زيرا رحمت او از عذاب ابا دارد . يا مىپندارند كه اگر كسى خطايى كند سخت مورد عقوبت خدا واقع مىشود ، زيرا خدا شديد العقاب است و در او هيچ بخششى نيست . اين دو عقيدهء افراطى ، هر دو خطا هستند . آرى ، خدا هم رحمتش گسترده است و هم عقابش شديد . اما هر يك