بعضى از زمين فراترند چون نخلها و بعضى بر روى زمين خوابيدهاند چون بوتهها و كشتههاى گندم و جو .
وَ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُتَشابِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ
- و درخت خرما و كشتزار ، با طعمهاى گوناگون و زيتون و انار ، همانند و در عين حال ناهمانند . » بعضى از ميوهها در رنگ و طعم و شكل همانند يكديگراند و بعضى ناهمانندند . همانندى گاه از يك نظر است و ناهمانندى از نظر ديگر . همهء ميوهها داراى بوى خوش و طعم خوش و زيبايى و فايده هستند ، اما در عين حال ممكن است همانند نباشند . اگر همهء ميوهها / 212 يكسان و يك جور بودند عظمت خلقت آن سان كه اكنون آشكار است آشكار نمىبود .
از آنجا كه خداى سبحان كسى است كه نعمت ثمرات را به ما عنايت كرده پس اوست كه مىتواند كيفيت انتفاع از آنها را براى ما بيان كند در اين آيات ذات الهى سه حكم از احكام آنها را بيان مىدارد .
نخست وقتى كه مىگويد :
كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ
- چون ثمر آوردند از آنها بخوريد . » چون ميوه يا هر ثمر ديگرى رسيد زمان استفاده از آنهاست و نبايد بشر به تلقين اوهام باطل خود را از آنها محروم سازد ، بلكه بر عكس بايد از آن ثمرات بهرهمند شود و اين حق هر انسانى است . ولى انتفاع دايم چون زمانى كه بخواهد آنها را انبار كند و بفروشد يا در آينده از آن استفاده كند در اين صورت نيز در آن حقى پيدا مىكنند .
و اين حكم دوم است :
وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ
- و در روز درو حق آن نيز بپردازيد . » در اين روز بينوايان چشم به راه حقوق خود هستند از زكات يا صدقات و غير آن ، چون حق درو . هر چند از زمان رسيدن ثمره در آن حق پيدا مىكنند . بعضى مىگويند خوردن از ثمرات پيش از خارج كردن زكات جايز است زيرا زكات به