و دردناك دارد و گاه كفارهء آن را ساليان دراز بايد بپردازد .
به همين دليل در آيات قرآن و روايات اسلامى شديداً از غضب و از هرگونه تصميمگيرى به هنگام غضب نهى شده است .
در آيهء 37 سورهء شورى يكى از ويژگىهاى مؤمنان را چشمپوشى به هنگام غضب ذكر كرده و جالب اينكه آن را عطف بر اجتناب از گناهان كبيره نموده است مىفرمايد : « وَالَّذينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَواحِشَ وَإِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » .
در حديثى از امام باقر عليه السلام مىخوانيم :
« إِنَّ هَذَا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تُوقَدُ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ وَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا غَضِبَ احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ وَانْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ وَدَخَلَ الشَّيْطَانُ فِيهِ ؛
اين غضب شعلهء آتشى از سوى شيطان است كه در قلب فرزندان آدم زبانه مىكشد ، از اين رو هنگامى كه يكى از شما غضب مىكند چشمانش سرخ و رگهاى گردنش پر خون و شيطان داخل وجودش مىشود » . « 1 »
امام صادق عليه السلام در حديثى ديگر مىفرمايد :
« الْغَضَبُ مِفْتَاحُ كُلِّ شَرٍّ ؛
غضب كليد تمام بدىهاست » . « 2 »
اميرمؤمنان نيز در يك جملهء كوتاه مىفرمايد :
« الْغَضَبُ شَرٌّ إِنْ أَطَعْتَهُ دَمَّرَ ؛
غضب شر است و اگر از آن پيروى كنى نابودت مىكند » . « 3 »
روايات در اين زمينه بسيار و مملوّ از تأكيدات فراوان است ، لذا با حديث ديگرى اين سخن را پايان مىدهيم ، اميرمؤمنان عليه السلام فرمود :
« إِيَّاكَ وَالْغَضَبَ فَأَوَّلُهُ جُنُونٌ وَآخِرُهُ نَدَمٌ ؛
از غضب بر حذف باش كه آغازش جنون و پايانش پشيمانى است » . « 4 »
به هر حال عقل و درايت ايجاب مىكند كه انسان در حال خشم و غضب هيچ
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 304 ، ح 12
( 2 ) . همان مدرك ، ص 303 ، ح 3
( 3 ) . غررالحكم ، ح 6891
( 4 ) . همان مدرك ، ح 6898