سؤال 1 - آيا ابليس از فرشتگان بود ؟ اگر پاسخ مثبت است چرا مرتكب بزرگترين گناه شد با اين كه فرشتگان معصومند و اگر جواب آن منفى است يعنى از فرشتگان نبود ، چرا در آيات قرآن نام او در زمرهء ملائكه ذكر شده است ؟
پاسخ - به يقين او از فرشتگان نبود ، چرا كه قرآن با صراحت مىگويد :
« كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ »
، او از جن بود ، سپس نافرمانى پروردگارش را كرد » « 1 » ، ولى از آنجا كه پيش از آن در مقام اطاعت و بندگى بسيار كوشا بود در صف فرشتگان جاى گرفت و به همين دليل جزء مجموعهء آنها محسوب مىشد و اگر در پارهاى از تعبيرات مانند خطبهء قاصعه ( خطبهء 192 ) به عنوان ملك از او ياد شده به همين دليل است ، بعلاوه خودش با صراحت مىگويد :
« خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ »
، مرا از آتش آفريدى » « 2 » و مىدانيم آفرينش جن از آتش است نه فرشتگان ، همان گونه كه در آيهء 15 سورهء الرحمن آمده :
« وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ »
در روايات اهل بيت - عليهم السلام - نيز به اين معنى اشاره شده است . « 3 » اضافه بر اينها قرآن براى ابليس ، فرزندان و ذريّه بيان كرده « 4 » در حالى كه فرشتگان داراى زاد و ولد نيستند .
سؤال 2 - چگونه ممكن است خداوند ابليس را بر انسانها مسلّط كند تا آنجا كه قدرت دفاع از آنها گرفته شود ؟ ! و اضافه بر اين چه لزومى داشت كه اين موجود اغواگر و گمراه كننده آفريده شود ؟ ! و يا پس از آفرينش به او طول عمر و مهلت داده شود تا در گمراهى فرزندان آدم بكوشد و از هيچ تلاشى مضايقه نكند ؟
پاسخ - اوّلا : شيطان به صورت يك موجود پاك آفريده شد و سالها قداست و پاكى خود را حفظ كرد تا آنجا كه بر اثر اطاعت پروردگار همرديف فرشتگان شد ،
هامش
( 1 ) سورهء كهف ، آيهء 50 .
( 2 ) سورهء ص ، آيهء 76 .
( 3 ) مجمع البيان ، جلد 1 ، صفحهء 82 ، ذيل آيهء 34 سورهء بقره .
( 4 ) سورهء كهف ، آيهء 50 .