فصل بيست و چهارم : احكام قرض
سؤال 657 - همان گونه كه خاطر شريف مستحضر است در زمان حاضر نشر اسكناس و ضرب سكّه در بانكهاى وابسته به دولتها با ملاحظه پشتوانه موجود در خزانه صورت مىگيرد ، پولهاى امروزى بر خلاف درهم ( نقره ) و دينار ( طلا ) ارزش ذاتى ندارد و ارزش اعتبارى آنها در معاملات نيز ثابت نيست ، ممكن است در اثر تحوّلات سياسى و اقتصادى و يا تصميم يك جانبه دولتها يك شبِ ارزش پول ، دهها برابر كاهش يابد و طبعاً اين كاهش موجب ضررى است كه طلبكار متحمّل مىشود ، به عنوان مثال در نجف اشرف در سال 1349 مهريه زوجهاى 250 يا 300 دينار عراقى قرار داده شده كه در آن زمان همين پول معادل 50 گرم طلا و يا يك باب منزل متوسط بوده است و ليكن امروزه با اين مبلغ يك كيلو برنج يا شكر هم نمىتوان خريد در اين رابطه شيخ ابو الحسن شعرانى در شرح تبصره المتعلّمين علّامه حلّى صفحه 283 مىفرمايد : « كسى كه اسكناس سه تومانى قرض كند وقتى كه معادل سى تومان نقره بود و هنگامى ادا كند كه معادل دو مثقال نقره است كافى نيست » با توجّه به مراتب فوق استدعا دارد در رابطه با كيفيّت اداى دين يا مضمون به در مواردى كه موضوع آن وجه رايج امروزى باشد نظر مبارك را مرقوم فرماييد ؟
جواب : در صورتى كه تفاوت بسيار زياد باشد بطورى كه در نظر عرف اداى دين محسوب نشود ( مانند مثالى كه زده بوديد و امثله زيادى كه در استفتائات از ما سؤال كردهاند ) بايد معادل روز در نظر گرفته شود يا لااقل مصالحه تراضى شود .