كوتاهى در عبادت كردند ، و عبادت خود را اندك شمرده و به اندك راضى نشدند ، خوف آنها را برداشته كه چه مىشود آيا رحمت الهى شامل آنها مىشود ، يا نه ، و درباره خوف در چند فراز قبل مبسوطاً بحث شد .
در ذيل آيه شريفه : وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا أتَوا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ : « كسانى كه عملى را انجام داده و قلوبشان ترسناك است » . « 1 » در تفسير صافى از امام صادق ( عليه السلام ) نقل شده كه : درباره اين آيه از حضرت سؤال شد ، فرمودند : « خوف و رجاء آنها است : مىترسند ، از اين كه اعمال آنها ردّ شود بر آنها ، اگر اطاعت ( صحيح و كامل ) الهى نكنند ، و اميد دارند ، اعمالشان قبول درگاه او شود » . « 2 »
و در ذيل همين آيه در مجمع البيان از امام صادق ( عليه السلام ) نقل شده « معناه خائفةٌ انّ لا يَقْبَلَ مِنْهُم » : « يعنى قلبهاى آنها خوف دارند آنچه انجام دادهاند ، از آنها پذيرفته نشود » . « 3 »
ابوتمام شاعر معروف چنين گفته است :
يتَجَنّبُ الآثام ثُمَّ يخافُها * فَكَانَّما حَسَناتُه آثام ! « 4 »
( از گناهان اجتناب مىكند ، سپس مىترسد از آنها ، گوئى حسنات و اعمال نيك او - و دورى از گناه - خود از گناهان است ) از عبادات و ترك معاصى نيز بيمناك است كه شايد وظيفه او بيشتر از اين بوده است .
الهى در ذيل اين دو فراز ( فهم لانفسهم متهمون و من اعمالهم مشفقون ) چنين مىسرايد :
هامش
( 1 ) . سوره مؤمنون ، آيه 60 .
( 2 ) . شرح نهج البلاغه خوئى ، جلد 10 ، صفحه 134 .
( 3 ) . شرح نهج البلاغه خوئى ، جلد 10 ، صفحه 134 .
( 4 ) . شرح نهج البلاغه ابى الحديد ، جلد 10 ، صفحه 147 . .