آن گاه ، هشدار مىدهد كه از سختى راه نبايد هراسيد و به وسوسه شياطين كه سلوك الى اللَّه را مشكل و منحصر به بزرگان مىدانند ، نبايد گوش داد . سپس مىنويسد :
. . . طالب حق ، خوب است چندى اقدام كند . اگر در صفاى قلب و طهارت آن ، تغييرى ديد و نورانيت باطن خود را دريافت ، بيشتر اقدام كند . معلوم است اين امور ، تدريجى و با طول زمان انجام گيرد . « 1 »
همچنين در توضيح « رفق » كه در روايت به عنوان يكى از جنود عقل برشمرده شده است ، بر اين اصل پاى فشرده كه رفِق و مدارا در تربيت اخلاقى ديگران و نيز تربيت نفس آدمى ، بايد مراعات گردد . بنابراين اگر « در باب امر به معروف و نهى از منكر ، يكى از مهمّات ، همين رفق نمودن و مدارا كردن است » « 2 » و « زود رنجى و كدورت و امراض عصبى ، بكلّى با اين شغل شريف ( هدايت خلق ) منافى است » ، « 3 » در سير و سلوك معنوى و تهذيب نفس نيز بايد مورد توجّه تمام باشد . حضرت امام رحمه الله مىگويد :
در باب ارتياض نفس و سلوك راه حق نيز رفق و مدارا با نفس ، از مهمّات به شمار مىرود و چه بسا كه سختگيرى بر نفس ، خصوصاً در اوائل امر و خصوصاً براى جوانها ، اسباب تنفّر نفس از ارتياض و سلوك شود و از زير بار حق ، فرار كند ؛ و خيلى اتّفاق افتاده كه جوانهاى نورَس ، بعد از چندى اشتغال شديد و مواظبت كامل در مستحبّات ، بكلّى منحرف شدند و لايبالى به دين گرديدند . « 4 »
بنابراين ، دشوارى راه سلوك و تهذيب نفس ، نبايد انسان را از ورود به آن باز دارد ؛
هامش
( 1 ) . همان ، ص 108 .
( 2 ) . همان ، ص 317 .
( 3 ) . همان جا .
( 4 ) . همان ، ص 318 .