الهى از آن ، چنين آورده است :
هر كس در اينجا درنگ كند ، درمىيابد تمام اوصافى كه براى عقل اول بيان شده از ويژگىهاى روحى پيامبر صلى الله عليه و آله است . « 1 »
مفهومى كه او براى اقبال و ادبار به دست داده و بر آمدن پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به عرصه خاك و بازگشت او به سوى خداوند در شب معراج حمل كرده ، ستودنى است . بر اين اساس ، از نظر ملّاصدرا كتاب تكوين با نام و نور محمد صلى الله عليه و آله آغاز شده است .
جالب آن كه مرحوم آية اللَّه خويى در تفسير گرانسنگ البيان در تبيين فلسفه آغازگرى نام اللَّه در قرآن به عنوان كتاب تشريع چنين آورده است :
خداوند ، كتاب تدوينى ( تشريعى ) خود را با نام خود شروع كرده است ؛ چنان كه در كتاب تكوينى خود با كاملترين نام خود آغازيده و حقيقت محمدى و نور نبى اكرم صلى الله عليه و آله را پيش از ساير آفريدهها آفريد . « 2 »
2 . در روايت برخورد رسول اكرم صلى الله عليه و آله با مردى كه به خاطر آگاهى از اشعار ، رخدادها و انساب عرب به او علّامه گفته و مردم به دورش حلقه زده بودند ، مىخوانيم كه پيامبر صلى الله عليه و آله چنين دانشى را فضلى دانسته كه نه دانستنش سود رساند و نه جهل به آن ، زيان . آنگاه ، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله علم را به سه دسته تقسيم مىكند :
إنما العلم ثلاثة : آية محكمة أو فريضة عادلة أو سنة قائمة ؛ « 3 »
همانا علم بر سه دسته است : نشانه محكم ، يا واجبى ميانه ، يا سنتى بر پا .
اينكه مقصود از اين سه دانش چيست ، شارحان اين روايت ، نظرات گوناگونى ارائه كردهاند .
صدرالمتألهين در توضيح دانشهاى سهگانه چنين آورده است :
فقوله آية محكمة ، إشارة إلى اصول العقايد و أركانها المستفادة من الآيات المحكمات القرآنية . و قوله صلى الله عليه و آله فريضة عادلة ، إشارة إلى العلم بفرائض الأعمال و واجباتها و محرماتها التى يجب على المكلفين الإتيان بها والكفّ
هامش
( 1 ) . همان ، ص 217 - 218 .
( 2 ) . البيان فى تفسير القرآن ، ص 433 .
( 3 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 32 .