/ 393
اختلاف از چيست ؟
به نظر من قرآن كريم مسئلهء اختلافات ميان افراد و جوامع بشرى را بطور كلى مورد بررسى قرار مىدهد . و آنچه مطرح مىكند اختلافى است كه ميان كتابهاى آسمانى و پيروان اديان آسمانى وجود دارد و به اين سؤال كه « اين اختلاف بر سر چيست » ؟ پاسخ مىگويد .
پاسخ قرآن روشن و صريح است و ما در چند مورد به شرح آنها مىپردازيم .
الف : هر امتى از ديگر امتها به شيوه و اسلوب مادى و معنوى زندگى خود متمايز مىشود . اقتصاد هر امت ، وضع اجتماعىاش ، نگرش فردىاش ( كه در آيه از آنها به « شرعه » تعبير شده ) با امت ديگر مغاير است . هم چنان كه هر امتى در زبان و فرهنگ و ديگر جلوههاى تمدن ( كه در آيه از آنها به « منهاج » تعبير شده ) با امتهاى ديگر فرق دارد .
ب : اين اختلاف فطرى و از خلقت بشر سرچشمه مىگيرد خداى تعالى قادر بود كه افراد بشر را چون پرندگان و ماهيان و امثال آنها امتى واحد بدون هيچ اختلافى در ميان آنها ، بيافريند .
ج : اختلاف براى زندگى بشر مفيد است . زيرا مورث رقابت و همچشمى و پيشى گرفتن بر يكديگر براى رسيدن به خيرات است . زيرا هر طايفهاى براى شناخت برترين نظامات زندگى و براى به دست آوردن بهترين وسايل ، براى حصول امكانات آن سعى و تلاش مىنمايد ، تا مگر بر طوايف ديگر پيشى گيرد . مىبينيم كه تمدنهاى بزرگ تاريخ به سبب برخورد و كشاكش طوايف با يكديگر به وجود آمدهاند .
د : شايسته است كه اين اختلاف به صورت دشمن اصلى درآيد كه هر گروهى / 394 هدفش از ميان بردن آن باشد منتهى با از ميان بردن صاحب آن يا كشاكشهاى كلامى هرگز ، بلكه شايسته است عاقبت اختلاف و پايان كشمكش را به خدا و روز واپسين واگذارد و به سوى اين و آن حكم نكند تا اين كار مايهء سازنده