تَعْتَدُوا
- دشمنى با قومى كه شما را از مسجد الحرام بازداشتند ، وادارتان نسازد كه از حد خويش تجاوز كنيد . » آرى دشمنى با اين قوم نبايد شما را از چارچوب عدالتخواهى بيرون آورد بلكه بر عكس بايد همهء هدفتان تحقق تعاون و همكارى باشد .
تجمع بر پايهء ايمان
«
وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ
- و در نيكوكارى و پرهيزگارى همكارى كنيد نه در گناه و تجاوز . » / 293 تجمعها و همدستيهايى است بر پايه عداوت كه هدف از آنها ستم به مردم است و استثمار آنها . مانند تجمع بازرگانان محتكر عليه مصرف كنندگان و تجمع سازمانهاى ستمگر عليه ملتهاى مستضعف كه سخت مردود است . همچنين تجمعاتى است كه هدف آنها اشاعهء خير است و اجراى نظام . اما اشاعهء خير - كه همان برّ است - به اين معنى نيست كه تو براى سعادتمند شدن خود ديگران را به زير بار استثمار كشى بلكه به اين معنى است كه هم خود بهرهمند شوى و هم همهء آنهايى كه براى تو كار مىكنند .
اما نظام و اجراى آن ، پرهيزگارى است . يعنى ترس از خدا و ترس از امتحان او . و اين كار صورت نبندد مگر با به كار بستن آيينى كه آن را به پيامبرانش وحى كرده است و نيز رعايت سنتهايى كه در طبيعت جاى داده . به بيان ديگر واجب است كه هدف از تعاون اشاعهء خير و مقاومت در برابر شرّ باشد ، از هر طريق كه ميسّر شود .
قرآن در برابر واژهء « برّ » ، نيكوكارى واژهء « اثم » گناهكارى را مىآورد و در برابر تقوى تجاوز را . پس « اثم » همان چنگ افكندن بر مال مردم است از طريق مكر و خدعه ( چون غشّ ، دزدى ، احتكار ، همكارى با قدرتهاى ستمگر و سوگند دروغ خوردن ) .
در حالى كه عدوان يا تجاوز ، تسلّط است بر حقوق مردم به زور و بدون هيچ