. . . بعد از خفقان شديد رضا خان قزاق و قلع و قمع كردن روحانيت و ممنوع كردن لباس روحانيت و بستن مدرسهها و حسينيهها و مساجد ، در ابتداى حكومت محمدرضا شاه كه ضعيف بود و نمىتوانست آن سياست را تعقيب بكند ، يكى از كارهاى بسيار مهم و با ارزش شيعه كه مرحوم آيتالله العظمى بروجردى سهم عظيمى در اين كار دارند ، تشكيل و توسعهء حوزهء علميهء قم و حوزههاى دينى بود .
در ده سال بين 1330 تا 1340 كه روحانيت تا حدودى خاموش است ، حوزهء علميهء قم كارى كرد شبيه كارى كه امام صادق عليه السلام كرد . هزارها طلبهء پرشور ، متدين ، با مطالعه و آشناى به مسائل روز تربيت شدند و اينها ذخيرهء انقلاب شدند و اگر اينها نبودند ، محال بود در ايران بشود رژيم پهلوى را شكست . . . « 1 »
با همهء اينها ، معظمله در مراحلى كه احساس نياز و خطر مىكرد ، اهل اقدام بود و بيدرنگ موضعگيرى مىنمود و حتى اگر لازم مىشد به شخص شاه تذكرات و هشدارهاى تند مىداد ؛ چنان كه يك بار به عنوان اعتراض از پذيرش شاه خوددارى كرد و فرصت سوء استفاده را از وى گرفت . و زمانى كه شاه مىخواست خط فارسى را به لاتين تغيير دهد و در اين راستا تبليغات بسيارى هم به راه انداخت ، آن فقيه بزرگ با تمام وجود در برابر اين حركت ننگين ايستاد و گفت « تا من زندهام اجازه نمىدهم اين كار عملى شود ؛ به هر جا كه
هامش
( 1 ) . در مكتب جمعه ، ج 3 ، ص 379 .