[ 165 ] چرا امت در يك معركه شكست مىخورد ؟ به يك سبب كه عبارت از آماده نبودن كامل براى آن از لحاظ بشريت و نبودن روح معنويت يا به سبب موجود نبودن افزار جنگ خوب يا وجود اختلاف در جبههء داخلى و نظاير اينها است . امت دريافته است كه هر شكست از خود آن برخاسته ، و نيز توانسته است كه از اين شكست به عبرتها و درسهايى دسترس پيدا كند ، و لذا چنين شكستى بيش از آنكه شبيه هزيمت باشد شبيه پيروزى شده است ؛ و اما شكست حقيقى آنجا است كه انسان عوامل بيرونى آن را در نظر بگيرد و از آنها هيچ عبرتى نگيرد . به همين سبب قرآن بر آن است كه اين هزيمت از خود امت است ، مخصوصا كه پس از دو پيروزى بيشتر اتفاق افتاده ، تا بدين ترتيب از هول شكست بكاهد . « أَ وَ لَمَّا أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْها - و چون به شما مصيبتى رسيد كه در برابر آن مصيبت رسانده بوديد ، » يعنى همين مصيبت را دو بار پيش از آن به دشمن خود وارد كرده بوديد ، و با وجود اين سست شديد و به پرسش پرداختيد و گفتيد :