تفسير هدايت (فارسى) — صفحه 605

[ 124 ] ج : آمادگى معنوى در جنگها داراى تأثير بزرگ است ، و اسلام براى آن اهميت فراوان قايل است و آن را مهمترين عنصر در جنگ مىداند ، و آن ايمان داشتن به پيروزى است ( پس از مؤمن بودن به ارزشهايى كه سرباز به خاطر آنها مىجنگد ) . « إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ - در آن هنگام كه به مؤمنان مىگفتى : آيا شما را بس نيست كه خداوند سه هزار فرشته براى يارى شما فروفرستد ؟ » [ 125 ] و فرشتگان در كنار شما ايستادند ، ولى اين بدان معنى نبود كه آنان به جاى شما جنگيدند ، و فرود آمدن ايشان پس از تحقق يافتن دو امر بود : اولا : آنان پس از آن فرود آمدند كه شما به همهء واجبات جنگ ( صبر و تقوى بنا بر تفسير پيشين اين دو كلمه ) پرداختيد ، و حيله‌اى براى شما به سبب سرعت حيله‌گرى دشمن باقى نماند . « بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ - آرى ، اگر شكيبايى ورزيد و پرهيزگارى كنيد ، و آنان ( - مشركان ) از خشم بر سر شما آيند ، خداوند با پنج هزار فرشتهء نشانگذار شما را يارى كند ، » يعنى فرشتگانى كه دشمن را مىكشند و نشانه‌اى در او باقى مىگذارند . [ 126 ] ثانيا : مهمترين خدمتى كه فرشتگان براى شما به انجام رسانيدند ، بازگرداندن اعتماد نفس به شما بود و اطمينان يافتن قلبهاى شما به پيروزى . / 650 « وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرى لَكُمْ وَ لِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ - و اين را خدا جز مژده‌اى براى شما قرار نداد ، و براى آن چنين كرد كه دلهاى شما آرام گيرد . » اما پيروزى حقيقى از خدا است نه از فرشتگان ، و خدا توانايى آن دارد كه پيروزى را به هزار و يك سبب فراهم آورد ، ولى آن را جز با شايسته بودن كسى كه پيروزى را بر او نازل مىكند فرو نمىفرستد . « وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ - و پيروزى جز از نزد خداى