بازمىگردند ، «
وَ أَمْناً
- و جايگاهى امن ، » كه خدا صلح و سلم را كه در جاهاى ديگر جزيره وجود ندارد در آن به حد وفور فراهم آورد . . . / 255 ولى خدا چگونه سلام را در مكه به وفور مهيا ساخت ؟ بدان روى كه آن را مقام و جايگاه ابراهيم قرار داد . . و ابراهيم نياى اعلاى بيشتر اعراب بود و لذا رمز وحدت ميان مردم به شمار مىرفت . . و به همين سبب فرمان الاهى به تقديس مقام ابراهيم صادر شد ( و آن تنها سنگى است كه خدا ، پس از حجر الاسود ، براى آن ارزش قايل شد ) و گفت :
«
وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى
- و مقام ابراهيم را نمازگاه خود قرار دهيد ، » يعنى در كنار مقام ابراهيم نماز بگزاريد ، به شرط آنكه نماز گزاردن براى خدا باشد . . ولى با به ياد داشتن برترى ابراهيم بر شما كه اسباب رسيدن شما را به هدايت خدا فراهم آورد .
اسلام به تقديس چيزى جز خدا نمىپردازد ، ولى براى بسيارى از چيزها و اشخاص ارزش ميانجيگرى ميان بندگان و فضل خدا قايل است ، كه مثلا ثروتى كه در راه خدا خرج شود ، واسطهاى براى رسيدن نعمت خدا يعنى مال به فقير است و واجب است كه شخص فقير پيش از هر كس به شكر گزارى از پروردگار خود بپردازد ، و آن كس كه به نيكى فرمان دهد و مردمان را به خدا بخواند ، ميانجى در هدايت مردم است ، و پيامبران وسايلى هستند كه خدا به ميانجيگرى ايشان بندگان خود را به راه راست رهبرى مىكند ، و هنگامى كه از ايشان سپاسگزارى يا قدرشناسى مىكنيم ، اين سپاسگزارى و تقدير الاهى نيست ، بلكه شكرى است كه گزاردن شكر خدا و تقديس او بر آن تقدم دارد .
و مقام ابراهيم از اين گونه است ، بدان جهت كه ما آن را تقديس نمىكنيم ، بلكه در آنجا براى خدا نماز مىگزاريم و از مقام ابراهيم و به ميانجيگرى آن از ابراهيم قدردانى مىكنيم .