تدريجى بودن عالم خلق و دفعى بودن عالم امر
نكتهء ديگر اينكه از بعضى آيات مثل « إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِينٍ لازِبٍ » « 1 » و « إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشاجٍ نَبْتَلِيهِ » « 2 » و غير اينها مىتوان استفاده نمود كه خلق به تدريج صورت مىگيرد در حالىكه به مقتضاى آياتِ « وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ » « 3 » و « ما خَلْقُكُمْ وَ لا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ » « 4 » 5 و « وَ ما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ » « 5 » امر تدريجى نيست . از مجموع اين آيات ظاهر شد كه امر حقيقتى است غيرتدريجى ، به خلاف خلق ؛ گرچه خلق گاهى درمورد امر نيز به كار مىرود . خلاصه ، همهء موجودات جسمانيّه و آثار آنها كه به تدريج متكوّن مىشوند در وجودشان كه از حضرت حق افاضه مىشود داراى دو وجه هستند : وجه امرىِ غيرتدريجى و وجه خلقىِ تدريجى ؛ و ظاهر لفظ خلق كه دلالت بر جمعِ بعد از تفرقه مىكند ، نيز همين تدريج است .
متفرع بودن عالم خلق بر عالم امر
از سوى ديگر خداوند سبحان مىفرمايد : « إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ » « 6 » كه ظاهر آن تقدّم امر بر خلق و تأخر خلق از امر و تفرّع بر آن است و همين معنا را مىتوان از آيهء شريفهء « بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ * لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ