هاى آماده نيست كه رحمت به عنوان موجود آماده و تحقق يافته ، در آن ها باشد . مراد اين است كه اسباب و وسايل رحمت خدا در آسمان ها و زمين ، هست .
در آى مورد بحث نيز كه در ضمن حديث اميرالمومنين ( ع ) آمده ، مراد تقدم اسباب و وسايل رحمت ، بر اعمال بندگان ، است نه وجود تحقق يافت رحمت . و باز شدن درب رحمت يا بسته شدن آن ، بل كه يعنى به كار افتادن آن اسباب براى به وجود آوردن آن رحمت . و يا به كار نيفتادن آن اسباب براى به وجود آوردن رحمت .
و ارتباط اين بحث با « اراده انسان و قضا و قدر الهى » ، به شرحى است كه درمبحث شماره 68 گذشت . و مرحوم طباطبائى در اين جا چيز جديدى دربار « امر بين امرين » نياورده است .
و اما رديف اول : مى فرمايد : رحمت قبلًا موجود است سپس به بندگان ايتاء مىشود .
در اين جا پرسش هائى هست :
1 - آيا نقمت نيز موجود است ؟ رحمت پيش از اعمال نيك بندگان موجود است ، آيا نقمت نيز پيش از اعمال بد بندگان ، موجود است ؟ آيا مىشود يك طرف موضوع موجود باشد و طرف ديگرش غير موجود - ؟
2 - بحث در اعمال انسان است و اعمال انسان شامل نيك و بد است كه عمل نيك موجب رحمت مىشود همانطور كه گفت : « الرّحمة فيها و بها » . و عمل بد موجب نقمت مىشود كه در اين طرف نيز بايد مى گفت : « النّقمة فيها و بها » . چرا علامه طباطبائى در اين طرف موضوع ، سكوت كرده است ؟
3 - به فرض پذيرش اين كه « رحمت خدا پيش از اعمال انسان ، موجود است » و در نتيجه خداوند در اعمال بشر دخالت دارد . سخن در همين دخالت است كه چگونه است ؟ چيستى اين دخالت ، موضوع بحث است كه : آيا همين دخالت آن طور است كه اشعريه مى گويند ؟ يا به طور « امر بين امرين » است و اين امر بين امرين چيست ؟
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — صفحة 524
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٢٤