متن سخن علامه طباطبائى ( ره ) : ما تضمنه الخبر هى الارادة التشريعية ، و الارادة التكوينية المتعلقة بأفعال العباد من طريق اختيارهم و إرادتهم . و الذى ذكره المصنف رحمه الله بقوله : و الاصوب الخ من لوازم تعلق الارادة من طريق الاختيار .
ترجم حديث : امام كاظم ( ع ) فرمود : خداوند دو نوع مشيئت دارد : اراد حتمى . و اراد عزمى .
گاهى نهى مىكند در حالى كه انجام آن فعل ، مشيئت ( خواست ) اوست . و گاهى امر مىكند ، در حالى كه انجام آن فعل را مشيئت نكرده است .
مگر نمى بينى كه خداوند آدم و همسرش را نهى كرد كه از آن درخت نخورند ، در حالى كه آن ( خوردن ) را خواسته و مشيئت كرده بود . چون اگر نخواسته بود ، نمى خوردند و اگر مى خوردند مشيئت آنان بر مشيئت خدا غلبه مى كرد ( و اين محال است ) .
و امر كرد ابراهيم ( ع ) را به ذبح پسرش ، در حالى كه عدم ذبح را مشيئت كرده بود . و اگر عدم ذبح را نخواسته بود ، مشيئت ابراهيم بر مشيئت خداوند عزّ و جلّ ، غلبه مى كرد .
ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : گفته شده : مراد از مشيئت در اين گونه حديث ها ، علم ( علم خدا ) است .
و گفته شده : مراد از آن ، فراهم كردن اسباب فعل بنده است پس از آن كه بنده فعل را اراده مىكند .
و گفته شده : مراد از مشيئت خدا ، اراد بالعرض خداوند است كه به فعل بنده متعلّق مىشود .
و صحيح تر اين است : مراد از مشيئت ، اين است كه خداوند الطاف و هدايت هاى خود را ( كه بنده را از آن عمل منصرف مى كنند و انگيزه او را بر آن كار از بين مى برند ) از او دريغ
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — صفحة 486
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٨٦